Thema 'droger'

Door klimaatverandering kan de kans op droge perioden en waterschaarste toenemen. Dit kan leiden tot lage waterstanden in de rivieren, neerslagtekorten en verzilting van inlaatpunten. Al deze factoren beperken de beschikbaarheid van zoetwater.

Actuele situatie

Grondwaterstand

Droogte wordt gekenmerkt als een periode waarin het neerslagtekort relatief groot is. Volgens het KNMI Klimaatsignaal’21 (figuur 7.2) neemt het maximale neerslagtekort in het binnenland toe, maar is de trend in de kustgebieden niet sterk. Deze informatie is nog niet beschikbaar in dit overzicht. 

De jaarlijkse lage zomergrondwaterstand (LG3) nabij Ruurlo was in de jaren 2018-2020 duidelijk lager dan in de periode daaraan voorafgaand. In 2021 was deze zomergrondwaterstand aanzienlijk hoger dan in de voorgaande jaren.

Visuele statistieken Grondwaterstand

Grondwateronttrekkingen

Uit CBS-gegevens van landelijke grondwateronttrekkingen blijkt dat in drogere jaren, zoals 2003, 2006, 2018 en 2019, piekverbruiken optreden bij landbouw en (in mindere mate) bij drinkwaterbedrijven. Door de twee opeenvolgende droge jaren 2018 en 2019 is er een licht stijgende trend bij de drinkwaterbedrijven en landbouw. De onttrekkingen voor industrie/delfstoffen/afvalbeheer nemen daarentegen langzaam af.

Visuele statistieken grondonttrekkingen

Gronwateronttrekking voor beregening

Het gebruik van grondwater voor beregening laat een piekverbruik zien in droge jaren zoals 2003, 2006, 2018 en 2019. De piekverbruiken komen voornamelijk voor in de sector akkerbouw en in de veeteelt (beregening graslanden). Ook voor 2020 is de verwachting dat de grondwateronttrekking door de sector landbouw nog relatief hoog was. 

Visuele statistieken grondwateronttrekking

Beregend oppervlakte

Er lijkt sprake van een afnemende trend in beregend areaal in met name de tuinbouw en overige landbouw. De akkerbouw toont wel een opvallende stijging. Dit kan te maken hebben met een deelse verschuiving van teelten naar akkerbouw groentebedrijven. In drogere jaren (2018 en 2019) zien we een piek in het beregend areaal in de akkerbouw en veehouderij (graslanden). 

Visuele statistieken beregend oppervlakte

Zoet- en zoutwateronttrekkingen

Onttrekkingen aan het (zoete) oppervlaktewater laten sinds 2009 een afname zien, terwijl gebruik van zout oppervlaktewater toeneemt. Het grootste deel van de onttrekking is voor doorstroomkoeling en wordt ook vrijwel direct weer teruggevoerd naar het oppervlaktewater. Bij de sectoren drinkwaterbereiding en landbouw gaat het om kleinere hoeveelheden water, maar deze hoeveelheden water worden daadwerkelijk onttrokken en gebruikt voor drinkwaterbereiding en voor irrigatie en voor drenking van vee. Een wijziging van koelwatergebruik door een verandering van het vestigingsbeleid in de elektriciteitssector verklaart de afname van onttrekkingen van zoet water (met meer productiecapaciteit aan kustwateren). Jaar-op-jaar fluctuaties, zoals in de periode 2017-2019, worden ook wel veroorzaakt door fluctuaties in de centrale elektriciteitsproductie. In 2018 was de productie lager dan in omringende jaren en dat is zichtbaar in een lager gebruik aan koelwater uit zoet oppervlaktewater. In 2019 steeg het gebruik weer licht.

Visuele statistieken Zoetwateronttrekkingen
Visuele statistieken zoutwateronttrekkingen

Lage rivierstanden Maas en Rijn

Voor grote delen van het land is naast neerslag ook rivierwater een bron van zoet water. Voor zowel de Rijn als de Maas is het aantal dagen dat de rivierafvoer bij de landsgrenzen uitzonderlijk lage waarden bereikte niet onderhevig aan een systematische trend.

Visuele statistieken lage rivierstanden Maas
Visuele statistieken lage rivierstanden Rijn

Conclusie thema droger over trend/signaal: Meerjarige trends wijzen op een toename van het neerslagtekort in het binnenland. De recente droge jaren 2018-2020 gingen gepaard met een toename van wateronttrekkingen uit grondwater, met name voor de akkerbouw en grasland teelt en gingen gepaard met lagere zomergrondwaterstanden. Een trend in het aantal droge episoden is niet zichtbaar in rivierafvoeren.