Een nieuw hoofdstuk in de Nederlandse watertraditie

De nieuwe inzichten liegen er niet om. Een duidelijke toename van extreme weersomstandigheden, met drogere en hetere zomers, nattere winters, intensere buien en verdere zeespiegelstijging. Tegelijkertijd stijgt de ruimtelijke druk door onder meer de woningbouwopgave, de energietransitie, de landbouw- en voedseltransitie en de natuuropgave. De stapeling van opgaven neemt toe. Veel regio’s kampen met een combinatie van watertekort, verzilting, wateroverlast en waterveiligheidsopgaven, in een context waarin ook andere maatschappelijke opgaven ruimte vragen en een beroep doen op het water- en bodemsysteem.

Deze stapeling van opgaven bevestigt dat Nederland niet langer uitsluitend kan vertrouwen op verdere technische optimalisatie van het watersysteem. De toegenomen omvang, samenloop en grilligheid van de klimaatopgaven maken een koerswijziging noodzakelijk. Nederland dient zich tijdig voor te bereiden op grotere onzekerheden, extremen en structurele tekorten. En er is meer nodig: naast tempo blijven maken met het uitvoeren van maatregelen vanuit het watersysteem, is het nodig om keuzes voor te bereiden en te maken in de ruimtelijke inrichting en het landgebruik.

Met de uitkomsten van de tweede herijking van het Deltaprogramma zijn we in een volgend hoofdstuk in onze watertraditie aangekomen, waarin we én aanpassingen in de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën maken én ons tijdig voorbereiden op de belangrijke keuzes van de toekomst.

Van aannames vooraf naar onderzoeken en bijstellen

Tot nu toe volgden we een aanpak met vooraf geformuleerde vragen en formuleerden we voorstellen ​in interactie met betrokken partijen en andere opgaven. Dat is niet meer voldoende; we zijn overgestapt naar een meer lerende en onderzoekende aanpak. De programmamanagers van alle deelprogramma’s hebben – samen met de Staf deltacommissaris en meerdere deskundigen – de route van de tweede herijking op basis van tussentijdse inzichten al lerende bijgesteld. Met alle ​betrokkenen van rijk, waterschappen, provincies, gemeenten, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties zijn op basis van joint fact finding zo goed mogelijk onderbouwde inhoudelijke voorstellen gedaan.

Verbinden van water, ruimte en samenleving

Experts die vanuit kennis de belangrijke inzichten leveren voor opgaven en mogelijke oplossingen, vormen een essentieel fundament. Maar steeds meer moeten we oplossingen zoeken in het verkennen van andersoortige perspectieven op de toekomst en de inhoudelijke, bestuurlijke keuzes die daarbij passen. Niet alleen perspectieven van experts en actoren in de waterwereld, maar ook van deskundigen vanuit ruimtelijke ordening, cultureel erfgoed, ontwerpend onderzoek, landschapsinrichting, gedragsdeskundigen, bestuurskundigen en de financiële sector.  

De verschillende onderdelen van de ruimtelijke ordening, met name wonen, economie en natuur, horen een belangrijke rol te spelen in deze zoektocht, gezien de wederzijdse afhankelijkheden van keuzes en impact op de verschillende opgaven vanuit het Deltaprogramma. Er is op meerdere plaatsen al een ontwerpgerichte benadering uitgevoerd om tot robuuste oplossingen voor wateropgaven te komen, door de ruimtelijke consequenties van verschillende keuzes in beeld te brengen. Denk daarbij aan het Deltaprogramma Centraal-Holland en het atelier Delta Rijnmond-Drechtsteden 2100.

In maandelijkse werkateliers is de basis gelegd voor het verbinden van de verschillende opgaven en samenwerking met andere domeinen binnen en buiten het Deltaprogramma. Omdat deze interactieve en lerende vorm van uitwisseling en samenwerking heeft bijgedragen aan die verbinding, willen we dat doorzetten in het Deltaprogramma, mogelijk ook met andere organisaties.

Belangrijke thema’s voor de komende jaren zijn het verbinden van wateropgaven met ruimtelijke ordening, de samenwerking tussen maatschappij en stakeholders vergroten om tot betere oplossingen te komen, en het versnellen en versterken van de uitvoeringskracht.

Een blijvende gezamenlijke inspanning

Er is ervaring opgedaan met een toekomsteffectrapportage door de toekomstambassadeur, een participatiepilot Veenweidegebied rondom ‘systeemwereld versus belevingswereld burgers’, het omgaan met onzekerheden ‘gamechangers’ door Deltares, ontwerpend onderzoek met ‘ontwerpbenadering Deltaprogramma’ door het collectief Redesigning Delta’s en er zijn nieuwe coalities gevormd. Vanuit de tweede herijking worden nu keuzes voorgesteld, zijn zaadjes geplant en bouwstenen benoemd voor het volgende hoofdstuk in de watertraditie.

Met de inzichten vanuit de tweede herijking is er flink werk aan de winkel om tijdig tot goed onderbouwde bestuurlijke keuzes en bijbehorende uitvoering te komen! We moeten open blijven staan voor verschillende perspectieven en rekening houden met grote onzekerheden. Tegelijkertijd is het van belang om, vanuit inhoudelijke kennis en in sterke verbinding met de samenleving, invulling te geven aan een toekomstperspectief voor de langere termijn. Dit vraagt om een aanpak waarin het ontwikkelen van nieuwe inzichten en toekomstbeelden hand in hand gaat met het blijven uitvoeren van de keuzes en maatregelen die nu al zijn ingezet. Laten we zorgen dat er 18 miljoen Deltawerkers worden geactiveerd die ieder met kennis, enthousiasme en draagkracht bijdragen aan een veilig, leefbaar en klimaatadaptief Nederland richting 2100 en verder.