Regionaal Perspectief Rijngebied geeft partners richting

Veel opgaven, beperkte ruimte

Er spelen nogal wat thema’s in het Rijngebied. Van voldoende zoetwater, drinkwater en ecologische waterkwaliteit, tot hoe landbouw, natuur, economie en recreatie zich verhouden tot het riviersysteem. Denk ook aan de roep om meer woningen, aan de energietransitie en de wens om ruimtelijke kwaliteit, cultuurhistorische en landschappelijke waarden te behouden. Dit alles levert ruimtedruk op.

Gedeputeerde van Gelderland Ans Mol is één van de voorzitters van het Bestuurlijk Platform Rijn. Zij is blij dat Rijnpartners (zie kader, red.) proactief het heft in handen hebben genomen om vooral sámen meer inzicht te krijgen in de grote en complexe "puzzel" die in het Rijngebied gelegd moet worden. Bij lokale bestuurders is hierdoor zeker meer urgentiegevoel gekomen, merkt Mol. Niet alleen over de noodzaak van de landelijke riviermaatregelen en waar die landen, vooral ook over wat dat voor hun eigen plannen en inwoners gaat betekenen.

Urgentie bij bestuurders groeit

Mol: 'In sommige deelgebieden gaat heel wat gebeuren. Uiterwaarden die vrij moeten blijven, waterlopen die terugkeren en meer reserveringszones om de rivier de ruimte te geven: dat kan allemaal nodig zijn. Maar er zijn méér opgaven die wij ruimtelijk moeten inpassen, neem alleen al de verstedelijking. Ruimte is schaars, dus laten we vooral kijken naar meervoudig ruimtegebruik. Daar hebben we lokale kennis keihard voor nodig. Met lokale en regionale bestuurders van gemeenten, waterschappen en provincies zoeken wij naar samenhang.'

Het "nieuwe" Perspectief helpt daarbij. 'Ik merk echt dat er door het werken aan het Perspectief meer besef is gekomen dat we het samen moeten doen. In de regio en ook met het Rijk. Dan kunnen we maatregelen die nodig zijn ook tot kansen maken.' Helemaal mooi zou zijn om ook internationale input mee te nemen in het Perspectief, vindt Mol. 'De Rijn is natuurlijk niet aan grenzen gebonden. Keuzes die door onze buitenlandse Rijnpartners worden gemaakt, hebben veel gevolgen voor ons Rijngebied.'

Rivier en regionaal watersysteem onlosmakelijk verbonden

Beleidsadviseur waterveiligheid bij Waterschap Vallei & Veluwe Frederik Brink is nauw betrokken bij het maken van het Perspectief. Daarin is ook het regionaal watersysteem meegenomen. Die twee werelden bij elkaar brengen, is alleen al winst, vindt Brink.

'In het eerste deel van het Perspectief is duidelijk gemaakt dat je deze twee systemen niet los van elkaar kunt zien. Veranderingen aan de rivier beïnvloeden immers ook oppervlaktewater en grondwaterstanden landinwaarts. In deel twee gaan we nu beschrijven waar eventueel gerichte acties nodig zijn om de sloten, beken en watergangen samen met de Rijn goed te laten (blijven) functioneren.'

Brink: 'Door gebiedskennis, plannen en ambities van gemeenten, provincies, waterschappen en Rijk bij elkaar te brengen, hebben alle Rijnpartners meer zicht gekregen op elkaars opgaven en welke ruimte die vragen. Het maakte veel energie los waardoor nu al mooie ideeën op tafel kwamen voor oplossingen. Daar gaan we nu mee verder in deel 2.'

Meerwaarde is ook dat duidelijker is geworden wannéér wat speelt. 'We weten van elkaar waar wij nu aan werken – in ons geval bijvoorbeeld aan dijkversterkingen – en we kijken in het Perspectief veel verder vooruit. Hoe ziet het Rijngebied er in 2100 uit? En daarna? Wat hebben we dan nu te doen? Zo voorkomen we dat we nu maatregelen nemen waar we later spijt van krijgen. Maar we kunnen onze planning ook beter op elkaar afstemmen. En misschien wel versnellen.'

Zutphen als voorbeeld: lokale impact van riviermaatregelen

In de gemeente Zutphen – Hanzestad aan de IJssel – is zéker geland wat de impact van landelijke riviermaatregelen kan zijn, vertelt beleidsadviseur ruimtelijke ontwikkeling Con Zaat.

Als riviertak van de Rijn vormt de IJssel bij Zutphen een flessenhals, waardoor de stad bij extreem hoogwater in de rivier gevaar kan lopen. Na eerdere rivierverruiming is een hoogwatergeul rond Zutphen een scenario om de IJssel in de toekomst opnieuw extra ruimte te geven. Dat raakt de omgevingsvisie en lokale woningbouwplannen van Zutphen en delen van de mogelijke hoogwatergeul liggen ook in buurgemeenten Brummen en Voorst.

Om goed beslagen ten ijs te komen in gesprekken met het Rijk over zo’n mogelijk scenario, nam Zutphen proactief een adviesbureau in de arm die analyseert wat zo’n hoogwatergeulscenario precies betekent. 'Mogelijk kunnen we van één plus één drie maken door functies en oplossingen slim te combineren. Wat kan er wél, ook in gebieden waar de rivier misschien pas over zeventig jaar ruimte nodig heeft?'

Daarbij kan het Perspectief kennis en inspiratie bieden, denkt Zaat. Zo kampt Deventer met vergelijkbare uitdagingen als Zutphen. En valt er ook van andere oplossingen in het Rijngebied misschien wel te leren, ook voor het oplossen van knelpunten. Zo speelt er bij Zutphen ook nog een discussie over bruggen, in relatie tot bereikbaarheid, natuur en hinder voor scheepvaart en treinverkeer.

Het Perspectief biedt duidelijke taal

Het Perspectief dient ook als gemeenschappelijk gesprekskader en vertrekpunt in gesprekken met Rijk, provincie en andere partners waarin ook de Zutphense situatie een plek heeft. 'Als middelgrote gemeente kunnen wij pas iets bereiken als wij ook bestuurlijk aan tafel zitten', zegt Zaat. 'Daarom is het netwerk van Deltaprogramma Rijn waardevol voor ons.'

Minstens zo belangrijk: het Perspectief biedt duidelijke en begrijpelijke taal die bestuurders en ambtenaren nodig hebben om hun inwoners mee te nemen in wat komen gaat. 'Dat is echt een meerwaarde. Riviermaatregelen zijn behoorlijk complex en "technisch". In het Perspectief worden de maatschappelijke vraagstukken heel helder. Je wilt goed kunnen uitleggen waaróm iets nodig is. Het Perspectief helpt bij het op gang brengen van dat gesprek.'