Ruimtelijk perspectief voor de Hollandse Kust 2100

Ontwerpende aanpak brengt integrale toekomstperspectieven in beeld

Hoe zou een meegroeiende en multifunctionele kust eruit kunnen zien in 2100 en welke keuzes zijn daarvoor nodig? In het Ruimtelijk Perspectief Hollandse Kust is een integrale en ontwerpende aanpak ingezet om ruimtelijke perspectieven te verkennen voor het toekomstige kustlandschap. Door met een bredere blik naar de kustzone en haar achterland te kijken, in samenhang met het water- en bodemsysteem, ontstaan kansen om meerdere opgaven te combineren. Zo staat niet alleen de waterveiligheidsopgave centraal, maar juist de samenhang met zoetwater en wateroverlast en andere ruimtelijke opgaven, zoals natuur en recreatie. Ook is niet alleen naar de kustlijn gekeken, maar naar een bredere kustzone waarin ook het achtergelegen gebied een belangrijke rol speelt. Vanuit dit vertrekpunt zijn met een ontwerpende aanpak drie verschillende denkrichtingen verkend; de perspectieven brengen de brandbreedte in beeld en helpen bij het maken van keuzes.

Drie ontwikkelperspectieven als denkkader

Voor de Hollandse Kust zijn drie ontwikkelperspectieven verkend. Elk perspectief heeft een andere grondhouding ten opzichte van het water- en bodemsysteem en de invloed daarvan op gebruiksfuncties. Het doel is om de bandbreedte aan mogelijkheden ruimtelijk te verbeelden. Zo wordt inzichtelijk welke bouwstenen er zijn voor een vernieuwde voorkeursstrategie. De ontwikkelperspectieven zijn nadrukkelijk geen blauwdrukken of wensbeelden. Ze vormen een spiegel die laat zien wat de consequentie is van het met een bepaalde blik benaderen van de kuststrook. Wat leveren ze op? Is dit wenselijk of juist niet? Wat moet er worden gedaan om kansen te benutten en valkuilen te voorkomen?

Het perspectief ‘traditioneel’ richt zich op het voortzetten van het huidige landgebruik. De ‘landschappelijke aanpak’ zet in op herstel van het (natuurlijke) systeem. Het perspectief ‘loslaten’ gaat uit van aanpassing van landgebruik en bedrijfsvoering aan veranderende condities.

Voor vijf typerende gebieden is onderzocht welke kansen en belemmeringen elk perspectief biedt. De gekozen kustgebieden zijn weergegeven als doorsneden. Het zijn de smalle duinen bij de Kop van Noord-Holland en het Westland, de brede duinen en binnenduinrand bij Vogelenzang, en het voormalige Oer-IJ en de stedelijke badplaatsen.

Systeemaanpak verbindt opgaven in de kustzone

De ruimtelijke verkenning laat zien dat een benadering met als basis het natuurlijke water- en bodemsysteem, helpt om opgaven met elkaar te verbinden en samenhangende keuzes te maken. Dit leidt tot inzichten over opgaven aan de zeezijde bij kustplaatsen en smalle duinstroken, over gebieden waar natuur, zoetwater en drinkwater elkaar versterken en over de samenhang van opgaven in het directe achterland. De perspectieven maken inzichtelijk dat bij het voorzetten van een traditionele aanpak het water- en bodemsysteem tegen zijn grenzen aanloopt, dit is zeker op het gebied van waterbeschikbaarheid in het directe achterland van de kust het geval. Het perspectief ‘landschappelijk’ en ‘loslaten’ zetten juist in op een integrale en proactieve aanpak om grote opgaven te adresseren en water en bodem écht leidend te maken bij ruimtelijke keuzes. Wateroverlast, zoetwaterbeschikbaarheid, tegengaan verzilting, drinkwatervoorziening en het regionale watersysteem krijgen zo een stevigere plek in de toekomstige ontwikkeling van het Hollandse kustlandschap.

Doorwerking voor de komende jaren

De ruimtelijke verkenning van de Hollandse Kust geeft concreet inzicht waar de samenhang zit tussen ruimtelijke functies binnen het natuurlijke kust- en duinsysteem. Op deze manier zijn bouwstenen geïdentificeerd die nodig zijn voor de aanscherping van de VKS Hollandse Kust en die verder verkend gaan worden:

• Potentie van een meegroeiend kust‑ en duinsysteem Hollandse Kust met zeespiegelstijging
  Wat is er concreet mogelijk richting 2100 en daarna? Welke bandbreedte met behulp van natuurlijke processen en zandsuppleties en met welke randvoorwaarden kunnen we hierin meenemen? Welke maatregelen en ruimtereserveringen voor gebiedsgerichte uitwerkingen horen hier dan bij?
• Technische onderbouwing meegroei van brede duinen
  Brede duinen vormen mogelijk een belangrijke koppelkans tussen waterveiligheid en zoetwater. Er is behoefte aan meer kennis en inzicht in de onderbouwing van dit concept en hoe en waar we die kansen het beste kunnen benutten.
• Landwaartse versterking van smalle duinen 
  Er is behoefte aan een verdere verkenning hoe landwaartse oplossingen in met name de binnenduinrand kunnen bijdragen aan een meegroeiend kustlandschap. In hoeverre kunnen deze bijdragen aan andere opgaven als de verduurzaming van de bollenteelt, tegengaan verzilting en creëren zoetwaterbel.
• Kustplaatsen en harde kustobjecten
  Voor kustplaatsen en locaties met harde infrastructuur is verdere uitwerking nodig van hoe deze binnen het concept van meegroeien en nature‑based solutions een plek kunnen krijgen. Ruimte voor natuurlijke dynamiek is hier naar verwachting beperkt en op middellange termijn zijn al gebiedspecifieke oplossingen, waarschijnlijk zeewaartse ingrepen, nodig.

Daarnaast biedt het ruimtelijke perspectief voor de regionale partners een basis voor nadere doorwerking in de Omgevingsvisies. De provincie Noord-Holland verwerkt een deel van de inzichten bijvoorbeeld in de provinciale omgevingsvisie, waaronder het openhouden van mogelijkheden voor landinwaartse duinversterking in de kop van Noord-Holland en het aanwijzen van de binnenduinrand als focusgebied voor verdere uitwerking.

Overstijgende samenwerking van water- en ruimtelijke partijen

De ruimtelijke verkenning is in een hechte samenwerking tussen de provincies Noord en Zuid-Holland, tussen water- en ruimtelijke partijen én met een overstijgende blik opgesteld. Experts van provincies, waterschappen, drinkwaterbedrijven, terreinbeheerders en andere partners werkten samen in ontwerpsessies. Zij brachten de opgaven en ambities voor de brede kustzone in beeld en verkenden mogelijke oplossingen en koppelkansen. De kracht van verbeelding en een integrale benadering hielpen om opgaven in samenhang te beschouwen. Het resultaat is een rijke oogst aan inzichten en een gedragen product dat ook bestuurlijk is omarmd door beide provincies. Daarmee vormt het een fundament voor een breed gedragen ontwikkelagenda voor de Hollandse Kust.  

Geef ontwerpend onderzoek een stevigere rol

De resultaten van het ruimtelijk perspectief voor de Hollandse Kust laten de meerwaarde zien van een stevige rol voor ontwerpend onderzoek in het Deltaprogramma. Ontwerpend onderzoek draagt bij aan samenhang, integraliteit en het verbinden van belangen en partijen. Hollandse Kust wil de gebiedsgerichte ontwerpverkenningen voortzetten, zodat maatwerk kan worden geleverd in gebieden met uiteenlopende kenmerken.