‘De NOVEX-check brengt overzicht in een gebied vol ruimtelijke opgaven’

Wat was de aanleiding voor de NOVEX-check? En wat wilden jullie ermee bereiken?

Harriët: ‘De aanleiding was de enorme ruimtelijke druk in het ANF-gebied: verstedelijking, landbouw, natuur, economie, waterveiligheid. Om afspraken te maken over die ruimtelijke druk hebben we met ministeries, provincies, gemeenten en waterschappen een NOVEX-ontwikkelperspectief opgesteld. Om erachter te komen hoe al deze integrale ontwikkelingen in het gebied zich verhouden tot de sectorale  wateropgaven in het rivierengebied is de NOVEX-check uitgevoerd. Wat zijn onderdelen waarin we samen op moeten trekken voor het beste resultaat? Dit is een nieuwe fase in de ruimtelijke ordening: sectoren kunnen niet langer langs elkaar heen blijven werken.’

Nelly: ‘De NOVEX-check legt het integrale perspectief naast sectorale plannen, zoals het Deltaprogramma Rijn en Ruimte voor de Rivier 2.0. Het doel is om te kijken waar de schuurpunten en de kansen liggen. Gemeenten willen namelijk niet investeren in plannen die later door rijksbesluiten worden teruggedraaid. De check helpt om die risico’s eerder in te zien.’

Welke inzichten heeft de NOVEX-check opgeleverd?

Nelly: ‘Een belangrijk inzicht was dat niemand het volledige overzicht heeft. Tijdens de werksessies was eigenlijk iedereen verbaasd over welke plannen er allemaal zijn. Niet zo gek dus, dat gemeenten soms gebiedsplannen maken waarvan maanden later blijkt dat het niet strookt met de plannen van Rijkswaterstaat of het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Daarom is het zo belangrijk dat in een vroeg stadium alle plannen van diverse (overheids)partijen op tafel komen. Daar zijn we nu dan ook mee bezig vanuit de stuurgroep van Deltaprogramma Rijn.’

‘Met het overzicht van de NOVEX-check kunnen we sneller bepalen wat mogelijk is en op tijd het gesprek op gang brengen. Een voorbeeld is de afvoerverdeling in het splitsingspuntengebied: welke consequenties heeft dat voor bepaalde gebieden waar bijvoorbeeld woningbouw is gepland? Als verschillende ministeries verschillende prioriteiten hebben, zijn de afspraken in de Woondeal met het Rijk of de afspraken in het Deltaprogramma Rijn dan leidend? De NOVEX- check geeft hier geen antwoord op maar maakt deze schuurpunten wel inzichtelijk.’

Harriët: ‘Per gebied kun je kijken waar partijen los van elkaar hun gang kunnen gaan en waar ze samen op moeten trekken. Veel ruimtelijke functies hebben namelijk grote consequenties voor elkaar: de druk op de grond is groot: dat betekent dat je keuzes moet maken en dat iedereen water bij de wijn moet doen. Niet alles kan tegelijkertijd gerealiseerd worden.’

Wat betekent het combineren van ruimtelijke opgaven bijvoorbeeld voor reserveringsgebieden (gebieden voor toekomstige rivierverruimende maatregelen) in de regio?

Harriët: ‘Reserveringsgebieden zijn essentieel voor waterveiligheid, maar ze leggen gebieden soms decennialang “op slot”. Dat heeft grote impact op bewoners, ondernemers en gemeenten in de omgeving: er zijn geen investeringen meer, geen bedrijvigheid en geen woningbouw. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld in de Rijnstrangen: zonder iets te regelen investeert niemand er meer, maar weggaan is soms ook moeilijk.’

Nelly: ‘Die onzekerheid weegt erg zwaar. Daarom is het zo belangrijk om op tijd in gesprek te gaan en te kijken naar wat er wél kan. In de Rijnstrangen hadden misschien best tijdelijke woningen kunnen staan als we naar andere manieren van woningbouw hadden gekeken bijvoorbeeld.’

De adviesbrief over de NOVEX-check die jullie aan het Bestuurlijk Platform Rijn stuurden, benadrukt dat NOVEX-ANF veel ruimtelijke expertise heeft. Hoe kan deze expertise volgens jullie beter worden benut binnen het Deltaprogramma?

Nelly: ‘We hebben in de NOVEX-check vooral naar de rivieren gekeken, het Deltaprogramma kijkt natuurlijk ook breder naar klimaatadaptatie. Maar we nemen de kennis uit dit regionaal perspectief rechtstreeks mee naar het Deltaprogramma. We benadrukken vooral dat we samen moeten optrekken, het gaat niet om hoe je je eigen plannen kunt doordrukken. Juist die wederzijdse afhankelijkheid zorgt voor meer draagvlak.’

Harriët: ‘We hebben hele goede ervaringen met ruimte voor de rivier maken en tegelijkertijd de kwaliteit in het gebied behouden. Blijf dat doen, dat is vooral onze oproep. Het vergt veel samenwerking en organisatie, maar het kan echt. Kijk naar de Rijnkade in Arnhem: de stad heeft echt investeringen gedaan om het ‘de smoel’ van Arnhem te maken. De waterschappen en de gemeente hebben ruimhartig meegewerkt aan de plannen. Een mooi voorbeeld van dat partijen elkaar vinden en oog hebben voor elkaars opgaven.’

Hoe kan het Deltaprogramma helpen om het in kaart brengen van ruimtelijke opgaven nog beter te faciliteren? 

Harriët: ‘Het Deltaprogramma zou bijvoorbeeld goed naar haar organisatiestructuur kunnen kijken. Dit is nodig, omdat een stevige organisatie is vereist om integraal te kunnen werken. Voordat iemand met mandaat aan tafel zit, gaat er namelijk een hele organisatie aan vooraf. Daarom is een duidelijke planning ook zo belangrijk, die helpt om vooruit te kijken en te weten wanneer je welke opgaven in beeld moet hebben. En daarnaast is het Deltaprogramma ’een cruciaal ijkpunt: daar moeten gebieden zich toe verhouden.

Nelly: ‘Zo’n duidelijke planning helpt om gemeenten en wethouders op vlieghoogte te krijgen: dat is nog weleens een opgave omdat mensen van functie wisselen of we te maken krijgen met nieuwe wethouders na verkiezingen bijvoorbeeld. En de NOVEX-check helpt dan weer zichtbaar te maken waar partijen elkaar moeten vinden en waar budgetten moeten worden gebundeld.’