We kunnen anders bouwen

Zwolle groeit. We bouwen veel nieuwe woningen in buurten waar mensen prettig kunnen samenleven. Daarbij sturen we op tempo en aantallen woningen en heel nadrukkelijk ook op een aangenaam en toekomstbestendig leefklimaat. Daarvoor is het van belang om aan te sluiten bij de natuurlijke systemen van water, bodem en natuur. Door dat vanaf de start van een gebiedsontwikkeling te doen, hoeven we minder technische oplossingen in het watersysteem te realiseren.

Lange tijd probeerden we water vooral te beheersen. Regen moest zo snel mogelijk worden afgevoerd. Tegen hoogwater bouwden we dijken en keringen. Die technische kennis blijft onmisbaar. Maar inmiddels weten we ook dat de kosten van technische maakbaarheid niet altijd meer zijn op te brengen. We moeten onze steden zo inrichten dat ze beter kunnen meebewegen met het klimaat. Dat begint bij een andere vraag. Niet: hoe krijgen we het water hier weg? Maar: wat heeft deze plek nodig om met veel én weinig water om te kunnen gaan? Op verschillende plekken in Zwolle brengen we dat in de praktijk.

Bij het Stationsplein ligt op het laagste punt een grote superkolk. Tijdens een extreme bui kan water daar snel worden opgevangen. Ook de ondergrondse fietsenstalling kan tijdelijk een rol spelen bij waterberging. Daarmee helpen we onder andere de binnenstad en de wijk Assendorp te beschermen tegen wateroverlast. Tegelijk is het gebied veel groener geworden en houden we water langer vast.

De Passerelle, de houten loopbrug over het spoor, laat een volgende stap zien. De brug is een verbinding tussen twee delen van de stad. Maar de brug is ook een opgetild park met planten, bomen en bankjes. Bovendien is de brug een regenton waarin regenwater onder de straatstenen wordt opgevangen en gebruikt voor de planten tijdens droge periodes. Deze projecten leren ons dat we de natuurlijke systemen meer als uitgangspunt kunnen nemen bij onze vraagstukken. Met deze visie realiseren we bovendien omgevingen waarin mensen zich prettiger voelen dan in door beton en staal gedomineerde varianten.  

In de buurt Weezenlanden hebben we waterveiligheid en woningbouw vanaf het ontwerp met elkaar verbonden. De primaire waterkering is onderdeel van de wijk geworden. Een traditionele oplossing had kunnen betekenen dat er een aparte dijk tussen het water en de woningen kwam. Door vanaf het begin anders te ontwerpen, konden woningbouw en bescherming tegen hoogwater juist samengaan.

Wat heeft in Zwolle het verschil gemaakt? Allereerst dat water en bodem niet pas aan het einde van een plan worden toegevoegd. Ze moeten vanaf het begin mee aan tafel. Dat betekent dat stedenbouwers, waterexperts, landschapsarchitecten, beheerders, ontwikkelaars en bestuurders samen naar een gebied kijken. Daarnaast proberen we functies te combineren. Een brug kan ook een park zijn. Een plein kan ook water bergen. Een woonwijk kan onderdeel zijn van de waterveiligheid. Daarmee wordt klimaatadaptatie geen extra maatregel, maar onderdeel van de kwaliteit van een gebied.

En misschien wel het belangrijkste: we doen het niet alleen. Water houdt zich niet aan gemeentegrenzen. Daarom werken we samen met waterschappen, provincie, Rijk, andere gemeenten, kennisinstellingen en partners in de regio. Binnen Regio Zwolle werken we bijvoorbeeld aan de Sponsstrategie: water zoveel mogelijk vasthouden waar het valt en de regio beter bestand maken tegen zowel extreme neerslag als droogte.

De beweging van technische maakbaarheid naar meer op natuur gebaseerde oplossingen betekent niet dat we afscheid nemen van techniek. De superkolk en slimme watersturing bewijzen het tegendeel. Het gaat om de volgorde. Eerst kijken naar het natuurlijke systeem van water, bodem en groen. Vervolgens bepalen welke techniek nodig is om dat systeem te ondersteunen. Dat vraagt soms ook dat we accepteren dat water ruimte nodig heeft. Niet iedere plek hoeft onder alle omstandigheden droog te blijven. Soms is tijdelijk en gecontroleerd ruimte geven aan water verstandiger dan proberen het altijd buiten te houden.

Als Deltapionier wil ik de komende periode over die keuzes het gesprek voeren. Wat betekent het werkelijk als we zeggen dat water en bodem leidend zijn? Hoe doen we dat als duizenden woningen nodig zijn? Hoe maken we ruimte voor investeringen waarvan de opbrengst soms pas veel later zichtbaar wordt? En hoe maken we van goede voorbeelden de normale manier van werken?

Ik wil delen wat we in Zwolle hebben geleerd, inclusief de dilemma's en de dingen die niet vanzelf gingen. Maar ik wil minstens zoveel leren van anderen. Want pionieren betekent voor mij niet dat je alle antwoorden hebt. Het betekent dat je bereid bent anders te kijken, nieuwe oplossingen uit te proberen en kennis te delen. Als we onze steden willen laten meebewegen met het immer veranderende klimaat, moeten we niet alleen proberen het water beter te beheersen. We moeten vooral beter leren ermee samen te leven.