De ruimte om te kiezen
Gastcolumn Deltapionier Suzanne Bontemps
Deze zomer reed ik door IJsland. Urenlang door landschappen waarin water, bodem en geologie zichtbaar bepalen wat mogelijk is en wat niet. Wegen volgen het terrein. Dorpen liggen waar het kan. Rivieren krijgen de ruimte die ze nodig hebben. Wat me vooral opviel, was hoe vanzelfsprekend dat daar lijkt.
Beeld: © René Koster
Suzanne Bontemps
Tijdens die reis moest ik regelmatig denken aan Nederland. Hoe anders ons land is ingericht. Wij zijn meesters geworden in het aanpassen van onze omgeving aan onze wensen. We bouwen, beschermen, ontwateren, verplaatsen en richten in. Dat heeft ons veel gebracht. Maar de vraag dringt zich steeds vaker op: hoe lang kunnen we daarmee doorgaan?
Want ook in Nederland laten water en bodem zich steeds nadrukkelijker gelden. We krijgen vaker te maken met droogte en watertekorten, maar ook met piekbuien, wateroverlast en verzilting. De ruimte wordt schaarser, terwijl de ambities toenemen. We willen woningen bouwen, de energietransitie versnellen, natuur herstellen, infrastructuur vernieuwen en onze economie versterken. Allemaal begrijpelijke wensen. Alleen concurreren ze steeds vaker om dezelfde vierkante meters.
Daarom gaat het belang voor water voor mij allang niet meer alleen over water. Het gaat over keuzes.
Als Deltapionier van het Deltaprogramma mag ik het komende jaar ontdekken, delen en mensen enthousiasmeren over mijn vakgebied: water. Ik merk dat veel discussies uiteindelijk terugkomen op dezelfde vraag: durven we water, bodem en ecologie daadwerkelijk leidend te maken in onze ruimtelijke keuzes?
Dat klinkt logisch. Sterker nog, bijna iedereen is het er tegenwoordig mee eens. Maar de echte vraag begint daarna. Wat betekent het concreet als we dat principe serieus nemen?
'In mijn ideale wereld starten we iedere ontwikkeling met het natuurlijke systeem'
In mijn ideale wereld starten we iedere ontwikkeling met het natuurlijke systeem. We kijken eerst hoe water stroomt, wat de bodem nodig heeft en welke ecologische structuren aanwezig zijn. Pas daarna leggen we de ruimtelijke opgave eroverheen. Niet omdat natuur belangrijker is dan woningbouw of infrastructuur, maar omdat ontwikkelingen uiteindelijk duurzamer, veiliger en toekomstbestendiger worden als ze aansluiten bij de eigenschappen van een gebied.
Binnen de bouwsector zie ik gelukkig steeds meer voorbeelden van die beweging. Een beweging die voortkomt uit de ambitie om het beter te willen doen. Bij Heijmans beginnen we vastgoedontwikkelingen met een analyse van Ecologie, Bodem en Water: de EBW-scan. Daarmee onderzoeken we vanaf de start hoe een ontwikkeling kan aansluiten op het natuurlijke systeem. Niet achteraf controleren of iets nog past, maar vooraf ontdekken wat een plek nodig heeft.
Daarin zie ik een belangrijk verschil tussen vastgoed en infrastructuur.
Bij gebiedsontwikkeling stellen we steeds vaker aan de voorkant de juiste vragen. Bij infrastructuur zijn veel keuzes vaak al gemaakt voordat water en bodem aan tafel komen. Het tracé ligt vast, de randvoorwaarden zijn bepaald en vervolgens zoeken we ruimte voor waterberging of ecologische meerwaarde in een berm, middenberm of afrit. Dat levert regelmatig slimme oplossingen op, maar het blijft vaak mijn omgekeerde ideale wereld.
We moeten ons beseffen dat niet alles overal kan.
Dat is misschien geen comfortabele boodschap. Sommige ruimtelijke keuzes zullen daardoor anders uitvallen dan we gewend zijn. Sommige locaties blijken minder geschikt. Sommige functies vragen meer ruimte. En soms betekent toekomstbestendig ontwikkelen ook accepteren dat een gebied zijn eigen grenzen stelt.
'Als we die keuzes namelijk blijven uitstellen, bepaalt het water uiteindelijk voor ons waar die ruimte nog is'
Want iedere weg, woning, wijk of gebiedsontwikkeling die we vandaag realiseren, ligt er vaak tientallen jaren. De keuzes die we nu maken, bepalen hoe Nederland straks functioneert. Wat vandaag een praktische oplossing lijkt, kan morgen een kostbare kwetsbaarheid blijken.
De zomer helpt mij om even uit mijn dagelijkse leefomgeving te stappen. Om met andere ogen te kijken naar wat wij normaal vinden, welke keuzes we maken.
En misschien is dat precies wat we nodig hebben: ruimte om te kijken en ruimte om het goede gesprek te voeren. Zodat Nederland ook in de toekomst een land blijft waarin we veilig en prettig kunnen wonen, werken en leven. Als deltapionier voer ik komende periode graag het goede gesprek en inspireer ik vanuit ervaringen en ontwikkelingen uit de bouwsector om samen die bewuste keuzes te maken. Als we die keuzes namelijk blijven uitstellen, bepaalt het water uiteindelijk voor ons waar die ruimte nog is.