De droogte van deze zomer heeft laten zien dat we klimaatverandering nu al serieus moeten nemen. Nederland moet daarom anders leren denken over de toekomst van de delta: niet langer vanuit de gedachte dat we alles kunnen beheersen, maar vanuit weerbaarheid. Die boodschap stond centraal tijdens het 17de Nationaal Deltacongres in Apeldoorn. Zo’n 1.250 professionals kwamen daar bijeen, terwijl nog eens 250 mensen online meekeken.
“Klimaatverandering raakt ons nu al”, zei deltacommissaris Co Verdaas tijdens het plenaire programma. “Daarom hebben wij na de afgelopen droge zomer een krachtige boodschap afgegeven: ons denken moet omslaan ‘van maakbaar naar weerbaar’.”
En die boodschap is geland, aldus de deltacommissaris. “Niemand heeft gezegd: wat een onzin, het valt allemaal wel mee. Iedereen staat erachter. Dat is het resultaat van veel kennis, kunde, onderzoek – en gesprekken. Wij hebben die boodschap echt als community afgegeven.”
Water is een ruimtelijk vraagstuk
Op het podium stonden dit jaar voor het eerst twee ministers: Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO). Ze gaven daarmee een belangrijke boodschap af: water wordt steeds meer een ruimtelijk vraagstuk, dus die twee portefeuilles kunnen niet zonder elkaar. “We moeten letterlijk samen boven kaarten hangen om te kijken: wat kan waar?”, zei Karremans. Maatregelen vragen immers om ruimte, terwijl die ruimte ook voor andere functies nodig is.
Meer ruimte creëren
Boekholt-O’Sullivan benadrukte dat water en bodem een vanzelfsprekend uitgangspunt moeten zijn bij ruimtelijke keuzes. De nieuwe Nota Ruimte biedt daarvoor een belangrijk kader, maar, zo waarschuwde zij: “Die gaat pas werken als wij er samen mee aan de gang gaan.” De Nota gaat Nederland “niet groter, maar wel ruimer maken”, merkte ze op. “Net als bij het opruimen van je huis, waarbij je ontdekt: hé, ik heb eigenlijk meer ruimte dan ik dacht.” Opruimen is in deze context: water en bodem al meteen meewegen bij planvorming. Bouwers willen dat, en ze kunnen dat ook, benadrukte Boekholt-O’Sullivan. “Maar ze hebben daarbij wel hulp nodig. Het gaat namelijk niet alleen om stenen stapelen, maar ook om het creëren van een gemeenschap.”
Het is een enorme puzzel, maar niemand hoeft het alleen te doen, aldus de VRO-minister. “Wij doen het echt samen.” Ook haar IenW-collega Karremans was positief: “De term ‘delta’ is synoniem komen te staan voor daadkracht. Dat is prachtig: daadkracht hebben we nodig, zeker gezien de enorme opgaven die op ons afkomen. Daarom zijn we bezig een derde Deltacommissie in het leven te roepen.”
Investeren in de watertransitie
Ook het bedrijfsleven moet zich voorbereiden op een toekomst waarin water schaarser wordt. Dat bleek uit de keynotepresentatie van Stefaan Decraene, bestuursvoorzitter van de Rabobank. “Een groot deel van de kredieten van de Rabobank is namelijk afhankelijk van natuur en klimaat”, legde hij uit. Hij kondigde aan dat de bank ruim zestig miljoen euro beschikbaar gaat stellen voor circulair watergebruik en technieken die het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terugdringen. “Veel landbouwers aarzelen nog om daarin te investeren, omdat ze onzeker zijn over het rendement”, zei Decraene. “Wij willen die drempel verlagen en zo een vliegwiel op gang brengen.”
Een derde Deltacommissie
Deltacommissaris Co Verdaas vertelde over de succesvolle lobby voor renovatie van de zeesluis bij IJmuiden. “Maar wij hebben de komende decennia nog tien keer ‘IJmuiden’ nodig”, zei hij. “Dat kan niet als daar elke keer zo’n lobby voor nodig is.” Als we echt van maakbaar naar weerbaar willen, dan moeten we volgens hem erkennen “dat we in een moeras zijn gaan wonen – en een identiteitsverandering in gang zetten”. Dat gaat alleen lukken als we niet voor elk project moeten lobbyen, maar alles vanuit een toekomstperspectief gaan bezien, benadrukte hij. “Dat is misschien nog wel het meeste uitdagende Deltaproject. Vandaar dat ik heb geadviseerd om een derde Deltacommissie op te richten.”
Verdaas eindigde met een oproep. “Bij alles wat we gaan doen, of overwegen – bespreek met elkaar deze vraag: ben ik bezig mijn eigen belang te beschermen, of ben ik bezig een mooie toekomst dichterbij te brengen?”
Beeld: © Martijn Beekman
Het Zonnetje: de toekomst aan zet
Een feestelijke jaarlijkse traditie op het Deltacongres is de live verkiezing van de winnaar van het Zonnetje, de prijs voor een inspirerend klimaatproject. Dit jaar was het thema ‘De toekomst aan zet’. Drie initiatieven waren genomineerd: Yuverta, dat onderwijs en innovatie rond groene daken en wateropvang combineert; de biologische boeren Jan de Koeijer en Niels Heining, die op hun land een eigen waterbuffer hebben zodat ze tijdens droogte toch voldoende zoetwater hebben; en drinkwaterbedrijf Vitens, met een samenwerkingsproject waarbij water uit beken helpt bij het tegengaan van verdroging.
Deelnemers konden tijdens het congres live hun stem uitbrengen. De twee biologische boeren rolden als winnaar uit de bus. Ans Mol, gedeputeerde van Gelderland en voorzitter van het Deltaprogramma Rijn, en Marijn Ornstein, dijkgraaf van waterschap Vallei en Veluwe, reikten de prijs uit aan Niels Heining. Die nam hem in ontvangst met de woorden: “Ik roep jullie allemaal op om zo veel mogelijk biologische producten te kopen!”
Deelsessies
De rest van de middag stond in het teken van zestien deelsessies, onder meer over zeespiegelstijging, de meegroeistrategie, klimaatveiligheid, het stilvallen van de Atantische Oceaanstroom (AMOC), samenwerking tussen provincies en waterschappen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma, en transparantie over zoetwater.
Verslagen van deze deelsessies en van het plenaire programma vind je binnenkort in een speciale editie van Deltanieuws, te vinden op de website van het Deltaprogramma.
Excursies
Elk jaar zijn er op de dag vóór het Nationaal Deltacongres excursies naar gebieden in de regio van de gastgemeente. Deze slaan een brug tussen theorie en praktijk. Ze laten zien wat de uitdagingen en mogelijke oplossingen zijn voor het watersysteem, en hoe lokale partners daarmee omgaan. Dit jaar konden de deelnemers kiezen uit acht excursies, van ‘werken aan een drinkbare IJssel’ en integrale maatregelen in de historische polder Nijbroek tot een stadspark, een klimaatstraat en herstelde beken in de binnenstad van Apeldoorn.