In Nederland werken overheden, private en maatschappelijke partijen hard aan projecten en initiatieven om ons land voor te bereiden op het klimaat van de toekomst met te veel en te weinig water. Maar om meters te kunnen maken is er in de uitvoering meer slagkracht nodig. De gevestigde belangen zijn zo dominant dat we nu vast dreigen te lopen. Voor de beste oplossingen hebben we elkaar nodig en is het van belang dat bestuurders en andere betrokkenen over hun deelbelangen heen stappen. We moeten allemaal inschikken, er is geen beste oplossing voor iedereen.
Dat is de boodschap van deltacommissaris Co Verdaas in zijn brief bij het Deltaprogramma 2026 dat op Prinsjesdag is verschenen. De deltacommissaris signaleert dat uitvoering van maatregelen waarmee we ons land aanpassen aan het veranderende klimaat lastig is. “Ik zie veel initiatieven en goede projecten, maar ik zie ook dat het lastig en complex is omdat er zoveel belangen, regels en ambities zijn om mee rekening te houden. Iedere vierkante meter in Nederland is in gebruik en opgaven stapelen zich op. Het is van belang dat we met alle partijen in het fysieke domein kijken hoe we de slagkracht kunnen ontwikkelen die nodig is om samen de noodzakelijke stappen te zetten”, aldus de deltacommissaris.
Volgens hem zijn de opgaven niet meer op te lossen op de manier waarop we het nu georganiseerd hebben. Soms ook liggen de oplossingen buiten de eigen regio of sector. De deltacommissaris adviseert het kabinet daarom een verkenning te starten hoe we in Nederland over bestuurlijke en sectorale grenzen heen tot de maatschappelijk beste oplossingen voor een klimaatbestendige inrichting van ons land kunnen komen. De verkenning moet er ook voor zorgen dat er tijdig zicht en grip komt op de lange termijn financiering van de maatregelen die nodig zijn om veilig te blijven voor hoogwater, toenemende weersextremen en zoetwatertekorten.
Aanpassingen
In het Deltaprogramma 2026 dat vandaag door de minister van Infrastructuur en Waterstaat is aangeboden aan de Tweede Kamer wordt een overzicht geboden van de maatregelen die het Rijk, waterschappen, provincies en gemeenten nemen om op lange termijn in ons land veilig en prettig te kunnen blijven leven. De overheden onderstrepen dat we ook op de lange termijn bestand kunnen zijn tegen te veel en te weinig water maar dat dat wel om aanpassingen vraagt van de manier waarop we het land nu gebruiken en hebben ingericht. Ook wordt aangegeven dat er op termijn meer geld nodig is. De totale kosten voor de maatregelen in Deltaprogramma tot 2050 worden geraamd op circa 38 miljard euro. In het Deltafonds is er nu tot 2050 29 miljard euro beschikbaar.
Het Deltaprogramma 2026 vormt de opmaat naar de herijking van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën die de basis vormen voor de aanpak waarmee we Nederland op de lange termijn beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. In de herijking wordt op basis van de nieuwste inzichten in kaart gebracht welke aanpassingen er nodig zijn en welke keuzes de politiek daarbij kan maken. Nu al is duidelijk dat de toenemende zoetwatertekorten en verzilting vragen om bijstelling van het beleid.
Co Verdaas: “De gevolgen van het veranderende klimaat worden steeds tastbaarder en het raakt ons steeds directer. Boeren zien hun oogst halveren vanwege droogte of verzilting en bewoners zien het water op straat en in kelders staan. We moeten ons blijven aanpassen om in de toekomst droge voeten te houden en te beschikken over voldoende water van goede kwaliteit. Dat vraagt keuzes van bestuurders, nationaal en regionaal. Keuzes die niet makkelijk zijn. Hoe verdelen we het steeds schaarser wordende rivierwater? Wie krijgt in een extreme droge periode nog wel water en wie niet? Waar vinden we de ruimte om het overtollige water te bergen? We hebben in Nederland laten zien dat we grote keuzes kunnen maken en ons kunnen aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Ik heb er vertrouwen in dat we dat kunnen, maar het vraagt wel wat van ons allemaal.”
Videoboodschap Deltacommissaris Co Verdaas prinsjesdag 2025
Co Verdaas – Deltacommissaris:
We krijgen steeds vaker te maken met extreem weer.
Luchtige muziek start
Co Verdaas – Deltacommissaris:
Daarom zijn we dit jaar gestart met Ruimte voor de Rivier 2.0.
Dat programma helpt om rivieren, en daarmee Nederland, voor te bereiden op het klimaat van de toekomst.
Want het klimaat blijft voorlopig veranderen.
En dat raakt ons allemaal.
Soms heel direct.
Huizen die bij zware regen onderlopen.
Zoals in Enschede, waar woningen zelfs onbewoonbaar zijn verklaard.
Of tijdens lange perioden van droogte, waardoor huizen verzakken.
Boeren hebben dan te weinig water om gewassen te besproeien.
En de natuur lijdt er zwaar onder.
Geluid van water
Luchtige muziek
Co Verdaas – Deltacommissaris:
Met het Deltaprogramma proberen we grip te krijgen op wat ons te wachten staat.
Vooral door ons goed voor te bereiden op weersextremen.
Daarbij is geen quick fix.
Er is niet één blauwdruk die zekerheid geeft.
De herijking stelt ons een indringende vraag: liggen we nog op koers?
De eerste conclusie is duidelijk.
We moeten de koers bijstellen.
Inspirerende muziek
Geluid van golven en vogels
Co Verdaas – Deltacommissaris:
Alleen de watersector kan het veranderende klimaat niet meer opvangen.
We zullen ook ruimtelijk en economisch andere keuzes moeten maken.
We komen alleen verder als we over belangen en grenzen heen kijken.
Publiek, privaat en bestuurlijk.
Bij elke wens voor de korte termijn moeten we ons afvragen:
is dit ook houdbaar in het klimaat van de toekomst?
Want we richten het land ook in voor toekomstige generaties.
Gelukkig zie ik op veel plekken al initiatief.
In Oost-Brabant, waar beken weer meanderen in de zandgronden.
In Den Bosch, waar regionale en hoofdwatersystemen worden verbonden met verstedelijking.
Of in Den Helder, waar een dijk meteen wordt aangepast voor de hele lange termijn.
Voorbij de huidige norm.
Dat stemt mij positief.
En het is nodig om stappen vooruit te zetten.
Mijn oproep aan alle partners, publiek, privaat en maatschappelijk: neem initiatief.
Zet stappen om Nederland klaar te maken voor de toekomst.
Loopt u tegen drempels of belemmeringen aan?
Laat het ons weten.
Want samen kunnen we vaak wél verder.
Muziek eindigt
Beeldtekst: Nationaal Deltaprogramma 2026.
Kiezen, verdelen en aanpassen.