Waddengebied

De gehele Waddenzee, van Den Helder tot Esbjerg, is opgenomen in de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is een van de belangrijkste wetlands van de wereld en heeft unieke natuurwaarden. 

Opgaven

Het uitgestrekte intergetijdengebied in de ondiepe Waddenzee (eilanden, wadplaten, kwelders en geulen) vormt een buffer tegen hoge golven van de Noordzee. Zonder deze buffer zouden de waterkeringen langs de vaste wal en op de eilanden beduidend sterker en hoger moeten zijn. Het intergetijdengebied van de Waddenzee heeft zand en slib nodig om te kunnen meegroeien met de stijgende zeespiegel. Als de zeespiegel sneller stijgt is méér zand en slib nodig. Als het intergetijdengebied de stijging niet meer kan bijhouden, neemt de bufferende werking af. 

Op dit moment voldoet een deel van de dijken langs de vaste wal van de Waddenzee, de Eems-Dollard en de eilanden niet aan de wettelijke normen. Deze waterkeringen worden daarom versterkt. De aanleg van een innovatieve dijkversterking voor het traject Lauwersmeer - Vierhuizergat is in 2023 gestart. Innovatieve dijkversterkingen voor de trajecten Koehool - Lauwersmeer en Den Helder - Den Oever zijn in ontwikkeling. Deze dijkversterkingen dragen ook bij aan andere gebiedsdoelen, zoals versterking van de natuurwaarde en verbetering van de leefbaarheid. Voor het dijktraject Harlingen loopt nu een voorverkenning; de verkenning start aansluitend. Naar verwachting worden alle (nu) voorziene dijkversterkingen om te voldoen aan de nieuwe wettelijke normen voor 2050 opgeleverd. Binnen de huidige voorkeursstrategie zijn bij verdere zeespiegelstijging en bodemdaling ook na 2050 verdere versterkingen van de dijken nodig.

Voorkeursstrategie Waddengebied

In Deltaprogramma 2027 is voorgesteld de huidige voorkeursstrategie voor het Waddengebied te handhaven:

• Behouden van de bufferende werking van de eilanden, de buitendelta’s en het intergetijdengebied.
• Behouden van het zandige systeem van de kust, met pilots, monitoring en systeemkennisontwikkeling.
• Preventie tegen overstroming door innovatieve dijken met meervoudig ruimtegebruik, inclusief kwelders.

Wel blijven enkele intensiveringen binnen de strategie nodig op de volgende punten:

• Versterking van het onderzoek naar de werking van het Waddenzeesysteem: de gevolgen van de zeespiegelstijging op het zandige systeem en handelingsperspectieven voor het gebied in beeld brengen. Bijvoorbeeld zandsuppleties, sedimentatie versnellen door biobouwers en golfhoogte beperken door voorlanden.
• Verdere ontwikkeling van de zone rond de primaire waterkeringen van het Waddengebied en dit opnemen in de verkenning Waterveiligheidslandschappen als onderdeel van de ontwikkelagenda Waddengebied.
• Onderzoeken wat droogte en verzilting op de Waddeneilanden betekent voor de integrale (water)veiligheidsstrategie per Waddeneiland.

Aanvullend werkt het Deltaprogramma Waddengebied aan uitwerking van de integrale waterveiligheidsstrategieën van de Waddeneilanden, zoals vastgelegd door de eilandbesturen, en voert die uit als landelijke pilot voor langetermijnkeuzes rond kustbeheer, met daarbij het invullen van laag 2, 3 en 4 van de meerlaagsveiligheid. Het Rijk draagt hieraan bij, de deltacommissaris is hierbij betrokken. Uitgebreide toelichting op de herijking van deze voorkeursstrategie staat in het syntheserapport Waddengebied. 

Kennisprogramma Zeespiegelstijging (KPZSS) 

Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging richtte zich op de gevolgen van de zeespiegelstijging, en doet een verkenning naar de mate waarin eilandduinen hierin op natuurlijke wijze kunnen meegroeien. Ook keek het programma naar het aantal zandsuppleties dat in de toekomst nodig is en de gevolgen van veranderingen in de Waddenzee voor zowel het binnendijks landgebruik als de waterkeringen op het vasteland en de Waddeneilanden. Het KPZSS heeft in de zomer van 2026 haar eindrapport opgeleverd. Het Deltaprogramma Waddengebied neemt de resultaten van het kennisprogramma mee in de uitwerking van de tweede herijking van de voorkeursstrategie. 

Integraliteit 

Het Deltaprogramma Waddengebied zet in op innovatieve dijkversterking met een maatschappelijke meerwaarde. Zo wordt er een verkenning gedaan naar waterveiligheidslandschappen. De integrale waterveiligheidsstrategieën worden verder geconcretiseerd, waarmee een invulling wordt gegeven aan de lagen 2 (ruimtelijke ordening), 3 (crisisbeheersing) en 4 (herstel na een overstroming) in het kader van meerlaagveiligheid. Ook laat het Deltaprogramma Waddengebied een verkenning doen naar de mogelijkheden van het meenemen van zoetwater en ruimtelijke adaptatie.