De Zuidwestelijke Delta is gevormd door een samenspel van land en water én door menselijk ingrijpen. Na de Watersnoodramp van 1953 kozen we in Nederland resoluut voor veiligheid. De Deltawerken zijn in relatief korte tijd gemaakt en hebben hun waarde bewezen. Ze boden bescherming en vertrouwen. Maar het systeem bracht ook schaduwkanten voor ecologie en waterkwaliteit, en voor economische ontwikkelingen.
Veilig blijven wonen en werken in de Zuidwestelijke Delta is voor de toekomst niet vanzelfsprekend. Klimaatverandering gaat sneller dan eerder gedacht. Zeespiegelstijging, extremere neerslaghoeveelheden, hitte en langdurige droogte zetten het watersysteem, de ecologie en het ruimtegebruik verder onder druk. Tegelijkertijd stapelen maatschappelijke opgaven zich op: landbouwtransitie, energietransitie, woningbouw en economische ontwikkeling. Dit komt allemaal samen in dezelfde beperkte ruimte, een ruimte waarin we toewerken naar de Delta 2.0. Hiervoor is een Voorkeursstrategie met maatregelen ontwikkeld binnen het Nationaal Deltaprogramma.
Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta: drie doelen, één systeem
Met het samenwerkingsverband Zuidwestelijke Delta bevorderen het Rijk, drie provincies, drie waterschappen, twintig gemeenten, drinkwaterbedrijven, samenwerkende ondernemers en maatschappelijke partijen de samenhangende aanpak van de opgaven op het vlak van water en klimaatadaptatie in de Zuidwestelijke Delta. Het samenwerkingsverband richt zich op een leefbare toekomst en werkt samen toe naar de Delta 2.0: een doorontwikkeld gebied waarin veiligheid, ecologie en economie in de ruimte in balans zijn. Met de Integrale Voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta (2014) heeft het Gebiedsoverleg drie centrale hoofddoelen vastgesteld:
- Klimaatbestendig en veilig
- Ecologisch veerkrachtig
- Economisch vitaal
Veiligheid en ecologie vormen hierbij de basis voor brede (economische) welvaart.
De drie hoofddoelen zijn onlosmakelijk verbonden binnen één gebied. Borgen we veiligheid zonder ecologie, dan ondergraven we de veerkracht van het watersysteem. Ontwikkelen we nu de economie zonder rekening te houden met water en bodem, dan creëren we schade. Ecologische achteruitgang is nadelig voor economische vitaliteit: voor leefbaarheid, landbouw, visserij en recreatie. In de herijkte Integrale Voorkeursstrategie zetten we deze balans nog scherper centraal in de beweging naar de Delta 2.0. Dat betekent: sturen op samenhang, ook als dat ingewikkeld is.
Opgaven
De Deltawerken veroorzaken nieuwe problemen: erosie van buitendijkse gebieden en problemen met de water- en bodemkwaliteit. Nagenoeg elk jaar is sprake van overmatige groei van blauwalgen in het zoete Volkerak-Zoommeer. Dat komt door te grote voedselrijkdom en te weinig doorspoeling. Ook de Binnenschelde en het Markiezaatsmeer, geïsoleerd door de Deltawerken, kennen jaarlijks terugkerende waterkwaliteitsproblemen. De bodem van het Grevelingenmeer is in de diepere delen zuurstofloos door te weinig doorstroming. Door erosie gaat steeds zand verloren van de zandplaten in de Oosterschelde (‘zandhonger’ van de geulen).
De zuurstofloosheid in de zomer in het Veerse Meer breidt zich uit naar ondieper water. In de zomers van 2019 en 2020 zorgde dat voor massale vissterfte. Recreanten krijgen in de zomer te maken met overlast door wieren en kruiskwallen. Tot nu toe worden ondanks genomen maatregelen de natuurdoelstellingen van Kaderrichtlijn Water en Natura 2000 voor het Veerse Meer en de andere grote wateren in de Zuidwestelijke Delta niet gehaald.
Deze problemen hebben negatieve effecten op de duurzame ontwikkeling van de regionale economie. Daarnaast dreigen vraag en aanbod van zoetwater uit de pas te lopen door de gevolgen van klimaatverandering, onder meer door toenemende droogte in het groeiseizoen en verzilting. Zeespiegelstijging zorgt op termijn voor nieuwe risico’s op het gebied van waterveiligheid. Deze risico’s zijn uitgebreid verkend in het Kennisprogramma Zeespiegelstijging.
Voorkeursstrategie
Als onderdeel van het nationaal Deltaprogramma is een integrale voorkeursstrategie opgesteld voor de Zuidwestelijke Delta. Als basis hiervoor zijn de volgende bouwstenen ontwikkeld:
- een waterveiligheidsfilosofie
- een bouwsteen Waterkwaliteit en Ecologie
- een zoetwaterstrategie
Ruimtelijke Adaptatie volgt nog. De integrale voorkeurstrategie omschrijft doelen en maatregelen voor het handhaven van de waterveiligheid, het goed ecologisch functioneren en een zoetwaterstrategie die klaar is voor nieuwe generaties en gebruiksfuncties. Voor de zoetwaterstrategie is een maatregelenpakket samengesteld met nieuwe en aanvullende maatregelen.