Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie

Nederland is een dichtbevolkt en laaggelegen land. Hierdoor zijn we extra kwetsbaar voor de gevolgen van extreem weer en klimaatverandering: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Het risico op schade in bebouwd en landelijk gebied wordt steeds groter. De deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie stelt dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. 

Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk gaan er samen voor zorgen dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt. Ze houden rekening met klimaatverandering bij zaken als de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en wegonderhoud. Daarbij maken ze gebruik van informatie over hoe het klimaat zich ontwikkelt: de klimaatscenario’s.

Tussendoelen

Om te zorgen voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland in 2050, is een aantal tussendoelen opgesteld. Zo moeten klimaatbestendigheid en waterrobuustheid al vanaf 2020 een vast onderdeel zijn in al het beleid en handelen van de partijen. Overheden analyseren de kwetsbaarheid van het eigen gebied met een stresstest (‘weten’). in een risicodialoog met alle relevante partners bespreken ze de resultaten van deze analyse en vertalen ze die naar een adaptatiestrategie met concrete doelen (‘willen’). Ten slotte borgen ze deze ambitie in een uitvoeringsagenda, overige programma’s, kaders en wet- en regelgeving (‘werken’). Deze stappen doorlopen overheden niet eenmalig, maar elke zes jaar of bij nieuwe ontwikkelingen. 

Nationale vitale en kwetsbare functies 

Voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting zijn de vitale en kwetsbare functies van belang. Dat zijn bijvoorbeeld energievoorziening (elektriciteit, gas, olie), telecom en ICT (openbaar net en noodcommunicatie), afvalwater, drinkwater, gezondheidszorg (zoals ziekenhuizen) en gemalen. In het Deltaprogramma is extra aandacht voor deze functies, omdat bij een overstroming of door extreem weer belangrijke voorzieningen kunnen uitvallen. Uitval veroorzaakt veel schade of zorgt voor grote problemen bij crisisbeheersing: onder meer digitale communicatie en beschikbaarheid van wegen zijn voor evacuatie cruciaal. Voor iedere vitale en kwetsbare functie is maatwerk nodig. Daarom worden in 2020 per functie kernteams gevormd vanuit verantwoordelijke ministeries, beheerders van infrastructuur en netwerken en decentrale overheden. De kernteams gaan informatie en kennis delen en informatievoorziening coördineren en organiseren. Samenwerking met de veiligheidsregio’s is hierbij van belang. Veiligheidsregio’s voeren ‘impactanalyses’ uit en brengen in kaart hoe we schade, slachtoffers en ontwrichting kunnen beperken. 

Mijlpalen in ruimtelijke adaptatie

De afgelopen zes jaar is er al veel bereikt met de uitvoering van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie. Een greep uit de mijlpalen: 

  • In 2017 is het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie geïntroduceerd en in 2018 hebben de overheden het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie gesloten. Daarin is onder meer afgesproken dat er extra financiële middelen beschikbaar komen. 
  • De bewustwording over ruimtelijke adaptatie is op gang gebracht, mede door het extreme weer van de laatste jaren. In heel Nederland staat ruimtelijke adaptatie steeds vaker op de agenda’s van overheden, corporaties, inwoners, bedrijven en sectoren als de bouw. 
  • Er zijn in Nederland 42 werkregio’s ingesteld die in hun eigen gebied met diverse partijen samenwerken aan ruimtelijke adaptatie. Soms slaan de werkregio’s de handen ineen in gebiedsoverleggen, zoals in Zuid-Nederland en Oost-Nederland. 
  • Om praktijkkennis op te doen en goede voorbeelden te delen, zijn impactprojecten uitgevoerd met financiële steun van het Stimuleringsprogramma. 
  • Het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie bevat bijna honderd verschillende hulpmiddelen voor het faciliteren en ondersteunen van partijen die werken aan klimaatadaptatie. Het gaat onder meer om hulpmiddelen die door Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie en het Kennisprogramma NKWK-KBS zijn ontwikkeld, zoals de stresstesten, de Klimaateffectatlas, de Klimaatschadeschatter en de Toolbox Klimaatbestendige Stad.
  • In 2019 hebben gemeenten, waterschappen, provincies, ProRail en Rijkswaterstaat zogeheten stresstesten uitgevoerd. In de stresstesten zijn de kwetsbaarheden voor wateroverlast, droogte, hitte en gevolgbeperking van overstromingen in beeld gebracht. In 2020 en 2021 bespreken overheden deze kwetsbaarheidsanalyse met een groot aantal partijen en bepalen ze welke risico’s er zijn en of deze al dan niet geaccepteerd worden: de risicodialoog. Deze aanpak zorgt voor brede bewustwording, betrokkenheid en eigenaarschap. Voor de risicodialoog heeft het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie in 2019 de Routekaart Risicodialoog ontwikkeld.
  • De Tweede en Eerste Kamer hebben in februari 2020 ingestemd  met een wijziging van de Waterwet om uit het Deltafonds bijdragen te kunnen verstrekken aan decentrale overheden voor het nemen van maatregelen tegen wateroverlast. 

Plannen voor de komende zes jaar

De komende zes jaar zijn er verschillende projecten en activiteiten om de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie te verwezenlijken. Het volledige overzicht van maatregelen staat in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie.
Enkele mijlpalen zijn:

  • Overheden stellen in 2020 en 2021 concrete uitvoeringsagenda’s op, met maatregelen die ze nemen om klimaatbestendig en waterrobuust te worden. 
  • In 2021 lanceert het Rijk een tijdelijke impulsregeling om de versnelling van ruimtelijke adaptatie door decentrale overheden financieel te ondersteunen. 
  • Ook partijen als woningcorporaties, maatschappelijke organisaties en (bouw)bedrijven worden gestimuleerd om ‘klimaatbestendig en waterrobuust bouwen en inrichten’ als het ‘nieuwe normaal’ te zien. Dit geldt ook voor burgers, die aan het doel kunnen bijdragen door onder meer vergroening van hun tuinen en daken en het opvangen van regenwater. 
  • Ruimtelijke adaptatie wordt vanaf 2020 verankerd in al het beleid en handelen - waaronder specifiek ook in alle omgevingsvisies van het Rijk (2020), provincies (2022) en gemeenten (2024) - en afgestemd met de waterschappen. Het is geen apart thema, maar wordt verweven met andere ruimtelijke opgaven, zoals de woningbouwopgave, energietransitie, kringlooplandbouw, bodemdaling, biodiversiteit en mobiliteitstransitie. 
  • Ondersteuning en kennisdeling via het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie en de Klimaateffectatlas worden voortgezet. 
  • De wateropgaven in Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie (DPRA), Deltaprogramma Zoetwater (DPZW) en Deltaprogramma Waterveiligheid (DPWV) worden beter op elkaar afgestemd.