Rivieren

Het riviersysteem staat onder druk door klimaatverandering en het gebruik van de rivieren neemt verder toe. De maatregelen in het nationaal Deltaprogramma spelen hierop in.

De opgave: omgaan met extremen

De afgelopen jaren waren er zeer warme, natte en droge perioden, die leidden tot extreem hoge of lage waterstanden. Om deze extremen, die in de toekomst vaker zullen voorkomen, het hoofd te bieden, is een integrale aanpak nodig. 

Aanpassingen van de rivieren in de afgelopen eeuwen, ten behoeve van waterveiligheid en scheepvaart, hebben geleid tot rivierbodemerosie en doorgaande bodemdaling. Hierdoor dalen de waterstanden, gaat er in droge periodes steeds minder water naar de IJssel en meer water naar de Waal, en treedt er rond de rivieren verdroging op. Dit alles geeft problemen voor de zoetwatervoorziening, scheepvaart en natuur. Op langere termijn ontstaat door rivierbodemdaling een steeds sterkere verdroging in uiterwaarden en het achterland. 

Daarnaast is er voldoende afvoer- en bergingscapaciteit nodig om op termijn hogere rivierafvoeren op te vangen. Ook de zeespiegelstijging kan ertoe leiden dat water op de rivieren langer moet worden vastgehouden. Water in rivieren zal namelijk minder makkelijk op een natuurlijke wijze naar zee stromen. De zeespiegelstijging leidt bovendien tot een toename van de indringing van zoutwater in de benedenrivieren.

Integrale aanpak

Het toekomstbestendig maken van het rivierengebied vraagt om een integrale aanpak. Een aanpak waarmee ook bij extreem hoge of lage waterstanden de vijf rivierfuncties zo veel mogelijk worden bediend: waterveiligheid, natuur en waterkwaliteit, bevaarbaarheid, zoetwaterbeschikbaarheid en regionale (economische) ontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. 

De komende decennia werken de Deltaprogramma’s Maas en Rijn aan de diverse opgaven. Binnen het Programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) 2.0 werken beide regionale rivierenprogramma’s mee aan een toekomstbestendige inrichting van het riviersysteem: : om de Maas, IJssel, Waal en Nederrijn-Lek als systeem goed te laten werken, moet de daling van de rivierbodem worden aangepakt en de afvoercapaciteit verbeterd. 

Zo zijn er bijvoorbeeld samenhangende keuzes nodig over de afvoerverdeling over de Rijntakken bij hoogwater én bij laagwater. Ook onderzoekt RvdR 2.0 welke buiten- en binnendijkse ruimte nodig is voor waterafvoer en -berging.

Eerste herijking van de voorkeursstrategieën Deltaprogramma’s Rijn en Maas

RvdR 2.0 is natuurlijk niet de eerste stap in de ontwikkeling en het beheer van het rivierengebied. Het werk aan onze rivieren staat nooit stil. IRM is daarom een logische doorontwikkeling, volgend op programma's, zoals ‘Ruimte voor de River 1.0’ en ‘Maaswerken’, complementair aan bestaande programma’s als het Hoogwaterbeschermingsprogramma en uitvoeringsgericht op basis van nationaal en internationaal beleid, zoals het Nationaal Waterprogramma.  

De ecologische systeemopgave van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) voor het Maas- en Rijngebied is meegenomen in het Programma onder de Omgevingswet (POW) voor IRM, dat voorafging aan RvdR 2.0. 

Dit POW was bovendien de eerste herijking van de voorkeursstrategieën Rijn en Maas van het Nationaal Deltaprogramma. Voor het Maas- en Rijngebied geeft het programma invulling aan de in november 2022 gepresenteerde beleidslijn van het kabinet om water en bodem sturend te laten zijn bij de inrichting van ons land. 

Tweede herijking van de voorkeursstrategieën Deltaprogramma’s Rijn en Maas

RvdR 2.0 levert input voor de tweede herijking van de Voorkeursstrategieën Rijn en Maas en van de deltabeslissingen in 2026 en werkt daarbij samen met andere deltaprogramma’s, zoals die voor het IJsselmeergebied, de Zuidwestelijke Delta, Rijnmond-Drechtsteden en Zoetwater. 

Meer weten? 
Kijk op de website voor meer informatie over IRM: www.bouwplaatsirm.nl. Hier kun je je ook aanmelden voor de nieuwsbrief van IRM.  
Heb je vragen? Mail dan naar info@bouwplaatsirm.nl.