Rivier Maas

In juli 2021 heeft zich in de Maasregio een ramp van nationale orde voorgedaan: extreme regenval leidde tot grote en langdurige maatschappelijke ontwrichting. De urgentie om te werken aan veiligheid in het rivierengebied is onverminderd groot en vraagt om actie.

Provincies, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staan voor de uitdaging de hoogwaterveiligheid langs de Maas te borgen; op de korte en lange termijn. Een complexe en uitdagende opgave!

Opgaven

De eerste grote opgave is klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor hoog- en laagwater en de ecologie. Het is nodig de afvoercapaciteit van de Maas te vergroten, water zo lang mogelijk vast te houden, de laagwaterstanden zo hoog mogelijk te houden en de rivierdynamiek te vergroten. Specifiek voor de Maas is het behoud van ruimte in het rivierbed in de Limburgse Maasvallei van belang. 

In juli 2021 was er sprake van uitzonderlijk hoge piekafvoeren van de rivieren Geul, Gulp, Caumerbeek, Geleenbeek en Roer. Dit was het gevolg van de dagenlange zware regenbuien in de stroomgebieden van Maas, Roer en in het Heuvelland. Het samenvallen van deze piekafvoeren en de overstroming van de beken leidde tot serieuze dreiging van overstroming van de dijken langs de Maas, onder meer in Maastricht, Venlo en Arcen. Waterveiligheidsmaatregelen houden tot nu toe onvoldoende rekening met deze hoeveelheden regen in de zomer en het samenvallen van de piekafvoeren van de Maas en de beken. 

Uit het eerste advies van de Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater blijkt dat het voorkomen van overlast bij bovenstaande extremen niet altijd mogelijk is. De schade, de maatschappelijke ontwrichting en ontreddering die hieruit volgen zijn wel zoveel mogelijk te beperken. Dat vraagt om preventiemaatregelen en meer inzet op beperking van gevolgen door middel van ruimtelijke inrichting, bewustwording en crisisbeheersing. De grote vraag: hoe is deze benadering van meerlaagsveiligheid toepasbaar bij de beken in Limburg?

Nieuwsgierig naar de actuele ontwikkelingen langs de Maas?

Ruimtelijk Perspectief Maas

In 2018 stelde de Stuurgroep Deltaprogramma Maas het Ruimtelijk Perspectief Maas (RPM) vast. Dit perspectief brengt de belangrijkste ruimtelijke en economische opgaven langs de Maas tot 2050 in beeld. Het RPM geeft inzicht in de inpasbaarheid van hoogwaterbeschermingsmaatregelen.

Vier perspectieven

In het RPM staan vier deelgebieden centraal: Zuidelijke Maasvallei, Noordelijke Maasvallei, Meanderende Maas en corridor van de Bergsche Maas. Voor elk van deze deelgebieden is een eigen perspectief voor 2050 ontwikkeld. Er is synergie is gezocht tussen de kenmerken en kansen op zes centrale thema’s: recreatie, economie, natuur, cultuurhistorie, dorpen en steden en natuur en DNA.

Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas

In het najaar van 2019 is het werkdocument Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas (AUM) vastgesteld. Belangrijk onderdeel van de AUM vormen de pakketten met mogelijke rivierverruimingsmaatregelen om de hoogteopgave voor dijkversterking te beperken en de natuur- en landschapswaarden en economische functies te versterken.

Verhaal van de Maas

In het voorjaar van 2019 stelden rivierdeskundigen het Verhaal van de Maas op. Dit verhaal gaat over de vorming van de Maas, de verstoorde balans, de opgaven en uitdagingen. Het levert een bijdrage aan de maatschappelijke discussie over de koers voor de inrichting van de Maas. Het document is signalerend en agenderend en heeft geen beleidsmatige, juridische of financiële status.

Beeld op de Rivieren

Beeld op de Rivieren (2021) is een bouwsteen voor het programma Integraal Riviermanagement (IRM). Het schetst een toekomstperspectief voor het hele rivierengebied voor 2050, met een doorkijk naar 2100. De ontwikkelrichtingen sluiten aan bij de karakteristieken van de rivieren en de opgaven. Het beeld geeft ook de bestuurlijke vraagstukken aan. Deel D bevat het Beeld op de Maas.

•    Download hier het Beeld op de Rivieren (PDF, 58 pagina’s)

Gestart met urgente maatregelen

In 2016 maakten Rijk en regio afspraken over een eerste tranche urgente maatregelen voor het verbeteren van de waterveiligheid langs de Maas. Soms doen zich kansen voor en komen hier nieuwe projecten bij. In feite is er sprake van een voortrollend programma langs de Maas. De vereiste waterveiligheid komt in deze gebieden tot stand door de combinatie van rivierverruiming, dijkversterking en gebiedsontwikkeling.

Langs de Maas zijn in 2021 enkele kleine projecten uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) afgerond. Van enkele grote projecten start in 2022 de uitvoering en vele zijn in voorbereiding. Ook zijn twaalf rivierverruimingsprojecten in voorbereiding, veelal in combinatie met dijkversterking. Vaak leiden de projecten tot integrale gebiedsontwikkeling.

Hieronder staan de projecten uit het voortrollend Maas-programma in vogelvlucht. Een deel van deze projecten dient ook als pilot voor het programma Integraal Riviermanagement (IRM). Meer weten over de verkenningen en/of onderzoeken, klik dan op de ‘lees meer’.

  • Maasoevers Maastricht (status: onderzoek)
    Voor Maastricht wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn van het duurzaam beschermen van de stad tegen extreem hoge waterstanden, het verbeteren van de veiligheid van de scheepvaart op de Maasroute en het koppelen van deze maatregelen aan stedelijke vernieuwing en herstructurering. Dit gebeurt door te onderzoeken hoe de maatregelen aan de oostelijke Maasoever verbonden kunnen worden aan de ontwikkeling van onder meer het station en het Sphinx-kwartier. Het project heeft de status van IRM-pilot. Lees meer...
  • Verlaging dam Lateraalkanaal Roermond (status: uitwerking)
    Tussen Linne en Buggenum ligt het Lateraalkanaal met aan de oostelijke zijde – tussen het kanaal en de Maasplassen – een dam. Deze dam heeft geen waterkerende functie. Verlaging en herinrichting van de dam biedt enorme kansen en mogelijkheden; voor de hoogwaterveiligheid van de stad Roermond, de toeristische en recreatieve doorontwikkeling van het aanliggende Maasplassengebied en de versterking van de regionale fietsinfrastructuur. Het project heeft de status van IRM-pilot. Lees meer...
  • Systeemmaatregelen Noordelijke Maasvallei (status: verkenning)
    Waterschap Limburg werkt in de Noordelijke Maasvallei op 16 locaties aan sterke dijken, samen met het Rijk, provincie en gemeenten. Naast het versterken en verhogen van dijken wordt op zes locaties het verleggen van dijken verkend, om de Maas meer ruimte te geven. Tegelijkertijd worden kansen benut om het Maasdal aantrekkelijker te maken. Lees meer…
  • Vierwaarden (status: voorverkenning)
    Voor het gebied ten noorden van Venlo onderzoeken landelijke, regionale en lokale overheden en bewoners samen de mogelijkheden voor het combineren van dijkversterking, natuurontwikkeling, ruimtelijke kwaliteit en behoud van het rivierbed (dijkverlegging bij Velden). Op die manier verbetert de waterveiligheid in de bebouwde kern van Venlo en verder stroomopwaarts én worden andere gebiedsdoelen en -wensen gerealiseerd. Het project heeft de status van IRM-pilot. Lees meer… 
  • Ruimte voor de Maas bij Oeffelt - Rivierverruiming Oeffelt (status: planuitwerking)
    Begin 2021 is de planuitwerking gestart. Het doel is de waterstand van de Maas bij extreem hoogwater ongeveer 21 centimeter te verlagen. Het plan bestaat uit het maken van twee openingen in de fundamenten van de provinciale weg (N264) en het voormalig ‘Duits Lijntje’ en een verlaging van de uiterwaard ter plaatse. Begin 2023 start de uitvoering. In 2028 is het project afgerond. Lees meer...
  • Lob van Gennep (status: verkenning)
    Acht overheden zijn in 2019 samen het project Lob van Gennep gestart. Het project heeft grofweg betrekking op het gebied tussen Gennep en Mook. Het project heeft drie doelen: het verbeteren van de hoogwaterbescherming van het gebied, het verbeteren van de waterbergende werking (en zo zorgen voor waterstandsverlaging stroomafwaarts) en het versterken van de ruimtelijke kwaliteit in het gebied. Het project gaat in 2022 over naar de fase van planuitwerking, waarin naar verwachting het voorkeursalternatief 'Reguliere Dijken' een verdere uitwerking krijgt. Lees meer…
  • Meanderende Maas (voorheen Ravenstein-Lith) (status: planuitwerking)
    Deze gecombineerde MIRT/HWBP-verkenning is gestart in 2017. Het doel is rivierverruiming en dijkversterking in combinatie met meer ruimte voor natuur, recreatie en beroepsvaart. Op dit moment wordt het voorlopig ontwerp verder uitgewerkt tot een definitief ontwerp en vinden voorbereidingen plaats van besluiten, vergunningen en realisatie. Lees meer…
  • Brugverlenging Veerweg Alphen (status: uitwerking)
    In de Maasuiterwaarden, ter hoogte van het dorp Alphen, wordt het zandwinproject ‘Over de Maas’ uitgevoerd. Door de watergeul extra te verbreden en een verlengde brug over deze geul te realiseren, kan relatief eenvoudig extra waterstandsdaling gerealiseerd worden. Lees meer…  
  • Alem en Fort Sint Andries (status: onderzoek)
    De gemeente Maasdriel en familiebedrijf Dekker onderzoeken in samenwerking met potentiële partners de mogelijkheden voor herstel van de oorspronkelijke rivierloop bij Alem en verlaging van de uiterwaarden, versterking van natuur- en landschapswaarden (laag dynamische riviernatuur), realisatie van recreatieve verbindingen en grondstoffenwinning. Dit onderzoek vormt de basis voor het al dan niet starten van een MIRT-verkenning in 2021. Het project heeft de status van IRM-pilot. Lees meer… 
  • Afweging doorstroombaar maken van landhoofd Gelderse zijde A2 (status:onderzoek)
    Kan de mogelijke verbreding van de snelweg A2 tussen Deil en Vught ook kansen opleveren voor waterveiligheid? Als uitbreiding van de huidige MIRT-Verkenning A2 Deil-Vught wordt onderzocht of het mogelijk is het landhoofd (overgang van land naar brug) aan de Gelderse zijde van de A2 beter doorstroombaar te maken. Dit project heeft de status van IRM-pilot. Lees meer… 
  • Hoogwaterveiligheid ’s-Hertogenbosch, Crèvecoeur (status: onderzoek)
    Het Maastraject bij ’s-Hertogenbosch is een complex gebied. Hier komen afvoeren uit de bovenstroomse Maas, de Dommel en de Aa en hogere waterstanden door zeespiegelstijging op de Getijdenmaas samen. Als er tegelijkertijd hoogwater op de Maas en in het regionale systeem is, dan stopt de afvoer via de spuisluis bij Crèvecoeur en is waterberging nodig. In 2021 is een onderzoek te gestart om beter inzicht te krijgen in de impact van systeemmaatregelen op de Maas op het regionale systeem. Lees meer… 
  • Sedimentsuppletiepilot Gemeenschappelijk Maas
    Het doel van deze pilot is leren hoe grindsuppleties effectief en duurzaam kunnen helpen de hoogte en kwaliteit van de rivierbodem op een beoogd niveau te houden. Dit moet leiden tot een bodem die schade aan objecten en oevers door erosie voorkomt en tegelijkertijd de rivierhabitat van de grindrivier onderhoudt.
Rivier de Maas bij Alem

Integraal Riviermanagement

De effecten van klimaatverandering zijn voelbaar en noodzaken ons tot snel en efficiënt handelen. De veelheid aan opgaven en de beperkte ontwikkelruimte vragen om totaaloverzicht, een integrale gebiedsgerichte aanpak en adaptief samenwerken. Met het programma Integraal Riviermanagement geven we invulling aan deze verbreding en vindt herijking plaats van de Voorkeursstrategie Rivieren uit 2014. In die voorkeursstrategie stond het krachtige samenspel van dijkversterking en rivierverruiming centraal. Verschillende projecten langs de Maas dienen als pilot voor IRM.

Organisatie en contact

De Stuurgroep Deltaprogramma Maas (SDM) bestaat uit bestuurders van de betrokken provincies, waterschappen, vertegenwoordigers van de Maasgemeenten, Rijkswaterstaat Zuid-Nederland en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De stuurgroep heeft een coördinerend programmateam ter ondersteuning. In de Klankbordgroep Maas vindt consultatie plaats van maatschappelijke partijen. Voor het Deltaprogramma Maas werken de provincies met alle partners in de regio’s een samenhangend pakket aan maatregelen uit. Dit gebeurt in de regioprocessen Maasvallei en Bedijkte Maas.

Download hier een overzicht met contactgegevens van de SDM, het programmateam, regio’s en projecten.

Deltaprogramma 2023

Lees over de voortgang in het gebied Maas in het Deltaprogramma 2023.