Een deel van Nederland ligt onder de zeespiegel. Er stromen grote rivieren dwars door het land. Dat maakt Nederland kwetsbaar voor overstromingen. Zonder waterkeringen, zoals onze dijken, duinen en stormvloedkeringen, zou 55% van Nederland regelmatig onder water staan. In dat gebied wonen circa 11 miljoen mensen en wordt zo’n 67% van het bruto nationaal product verdiend. Waterveiligheid is daarom van nationaal belang.
Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en krijgen we vaker te maken met grotere rivierafvoeren. Continue aandacht voor waterveiligheid in Nederland is cruciaal om goed beschermd te blijven tegen overstromingen. Om in 2050 te voldoen aan de waterveiligheidsdoelen, moet Nederland tempo blijven maken.
Geschiedenis
Waterveiligheid in Nederland heeft een lange geschiedenis. Waar de eerste bewoners van wat nu Nederland is alleen konden vluchten voor overstromingen werd het van steeds groter belang, én rendabel, om steeds grotere gebieden te beschermen met dijken. Uiteindelijk was het vertrouwen in onze keringen en beheersing van het water zo groot dat op de bodem van drooggelegde meren onder de zeespiegel grote investeringen zijn gedaan in landbouw, stadsontwikkeling en vliegvelden.
Na de Watersnoodramp van 1953 en de hoogwaters in 1993 en 1995 is het hoogwaterbeschermingssysteem sterk verbeterd door middel van het verkorten van de kustlijnen met de Deltawerken, dijkversterkingen en Ruimte voor de Rivier. Ook kreeg de hoogwaterbescherming met waterkeringen met de wet op de waterkering (1995) en later de Waterwet (2009) een wettelijke verankering. en aangescherpte normeringen (2017).
Het waterveiligheidsbeleid is adaptief: normen, beleid en aannames worden periodiek geëvalueerd. De laatste evaluatie is uit 2025. Zo beweegt het waterbeleid mee en blijft Nederland de best beschermde delta ter wereld.
Overstromingsrisicobenadering
Het waterveiligheidsbeleid hanteert de overstromingsrisicobenadering. Daarbij wordt de maximale toelaatbare kans op een overstroming (norm) bepaald door het gevolg (in slachtoffers en economische schade). Door deze benadering kan waterveiligheid doelmatig en effectief worden gerealiseerd. De normen die daarbij horen, staan in de Omgevingswet.
Meerlaagsveiligheid
Voor de uitwerking wordt het principe gehanteerd van de meerlaagsveiligheid. In de Nederlandse praktijk bestaat de ‘optimale mix’ van maatregelen voor waterveiligheid uit een inzet van het grootste deel van het budget voor preventie en een klein deel voor de organisatorische voorbereiding van rampenbeheersing. Preventie is vrijwel altijd de meest effectieve maatregel voor de bescherming van binnendijkse gebieden in Nederland en daardoor op een uitzondering na ook de meest efficiënte. Buitendijkse gebieden vormen hierbij een uitzondering.
Meerlaagsveiligheid, waterveiligheid en wateroverlast
In de discussie over meerlaagsveiligheid worden grootschalige overstromingen vaak verward met wateroverlast. Bij waterveiligheid spreken we over grootschalige overstromingen met mogelijke waterdieptes van meters en grote aantallen slachtoffers. Bij wateroverlast gaat het om waterdieptes van decimeters en regionale impact. Dat betekent niet dat wateroverlast niet lokaal of persoonlijk ontwrichtend kan zijn. Het vraagt wel om een andere benadering. Daarom is wateroverlast in het Deltaprogramma ondergebracht onder het thema Ruimtelijke Adaptatie. Ook in het Nationaal Water Programma (zie hieronder) heeft wateroverlast een apart hoofdstuk.
Deltabeslissing Waterveiligheid
Waterveiligheid is een van de drie thema’s in het Deltaprogramma. De Deltabeslissing Waterveiligheid (2015) is omgezet in beleid en wettelijke kaders. In het Deltaprogramma 2027 is de Deltabeslissing herijkt. Hieruit bleek dat er op dat moment geen aanleiding was om de doelstellingen of de systematiek te wijzigen.
Deelbeslissing Zand
De deelbeslissing Zand is een aanvulling op de Deltabeslissing Waterveiligheid. Daarin staat hoe Nederland zand inzet voor een natuurlijke bescherming tegen overstromingen vanuit zee.
Nationaal Water Programma
Het huidige nationale beleid is steeds te lezen in het Nationaal Water Programma. Het Nationaal Water Programma (NWP) bevat het nationale waterbeleid voor zes jaar. De lessen van de herijking en de gebiedsgerichte voorkeursstrategieën uit het Deltaprogramma 2027 worden verwerkt in het Nationaal Waterprogamma 2028-2033. Het Deltaprogramma is daarin adviserend, het Nationaal Water Programma legt het beleid vast.
Deltaplan Waterveiligheid
De uitvoering van het waterveiligheidsbeleid is verdeeld over verschillende (uitvoerings)programma’s. Vanwege de omvang van deze programma’s is er momenteel niet één samengesteld Deltaplan. Een overzicht wordt gegeven op de pagina Deltaplan Waterveiligheid. Het Deltaprogramma is daarin één van de schakels die werkt aan een waterveilig Nederland. Belangrijk voor de uitvoering is het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). In dit langjarige uitvoeringsprogramma werken de waterschappen en Rijkswaterstaat in een alliantie samen aan dijkversterkingen. De planning en voortgang van dit programma is daarom opgenomen in het Deltaprogramma.