De uitvoering van het waterveiligheidsbeleid is verdeeld over verschillende (uitvoerings)programma’s met eigen sturingslijnen. Hoe Nederland doorlopend de waterveiligheid op een hoog niveau houdt is in samenhang bijvoorbeeld weergegeven in ‘het bouwwerk hoogwaterbescherming.’

Hieronder zijn bijdrages van een aantal programma’s, projecten, routines en beleidsonderzoeken weergegeven. Deze lijst is niet uitputtend.

Hoogwaterbeschermingsprogramma

In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) werken de 21 Nederlandse waterschappen en Rijkswaterstaat samen aan een waterveilig Nederland. Waterschappen en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat dragen ieder voor de helft bij aan de dijkversterkingen uit het HWBP. Het doel van het HWBP is dat uiterlijk in 2050 alle primaire waterkeringen aan de norm voldoen. Het HWBP omvat ook projecten voor kennisontwikkeling, innovatie en ‘slimme oplossingen’ die versterkingen combineren met andere (ruimtelijke) maatregelen.  

Uitvoeringsprogramma Kustlijnzorg

Het Uitvoeringsprogramma Kustlijnzorg heeft als doel om de basiskustlijn en het kustfundament op hun plaats te houden via grootschalige zandsuppleties. Kustlijnzorg is de eerstelijnsverdediging tegen de Noordzee die kusterosie compenseert en duinen en strand laat meegroeien met de zeespiegelstijging. Het programma kustlijnzorg wordt routinematig uitgevoerd door Rijkswaterstaat.

Waterbeheerprogramma’s waterschappen 

Waterschappen leggen in hun waterbeheerprogramma’s vast welke maatregelen ze nemen voor waterveiligheid. Dit gaat om invulling van activiteiten rondom de zorgplicht voor primaire keringen, maar ook om de inzet en zorg voor het stelsel van regionale keringen.

Programma Rijkskeringen

Het Programma Rijkskeringen is een landelijk programma van Rijkswaterstaat dat de activiteiten rondom de zorgplicht, beoordeling en toetsing van de door het Rijk beheerde waterkeringen bundelt. Het programma zorgt ervoor dat de dijken, dammen en sluizen die in beheer zijn bij de rijksoverheid voldoen aan de norm.

Programma Ruimte voor de rivier 2.0

Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 richt zich op het duurzaam beheersbaar houden van de grote rivieren door het tegengaan van rivierbodemerosie, het veilig afvoeren van extreem hoogwater en het waarborgen van de zoetwaterbeschikbaarheid en scheepvaart. Het programma heeft een beperkte directe bijdrage aan het halen van de waterveiligheidsdoelen, maar zorgt wel voor een belangrijke randvoorwaarde. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is de initiatiefnemer. Rijk en regio nemen gezamenlijk inhoudelijke en procesmatige besluiten doormiddel van een bestuurlijke stuurgroep.

Kennis en onderzoek

Waterveiligheid heeft een uitgebreid kennislandschap  waarin verschillende betrokken partijen gezamenlijke en/of eigen vormen van kennisagenda’s hebben, onder andere:

Overkoepelend geeft het Expertise Netwerk Waterveiligheid (ENW) advies (gevraagd én ongevraagd) over actuele vraagstukken en innovaties.

Belangrijke kennisvragen gaan over hoe we Nederland veilig houden in het licht van de gevolgen van klimaatverandering. In 2026 is het eindrapport van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging beschikbaar gekomen. Het kennisprogramma heeft een waardevolle kennisbasis gelegd voor het omgaan met zeespiegelstijging in het hoofdwatersysteem. Met de bouwstenen kunnen we de komende jaren richting geven aan de uitwerking van een breder perspectief voor de delta.

Beleidsevaluaties en beleidsanalyses

Begin 2025 publiceerde de minister van Infrastructuur en Waterstaat de evaluatie van de Waterwet, de subsidieregeling van het HWBP en de herijking van het HWBP via een Kamerbrief. Vanaf 2026 wordt een  ‘lange-termijnbeleidsaanpak waterveiligheid’ vormgegeven die de link moet leggen tussen de huidige uitvoeringsprogramma’s en de bouwstenen voor een waterveilige delta na 2100 en 2200. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is verantwoordelijk voor het beleid. Het beleid wordt vastgelegd in het Nationaal Water Programma.

Programma BOI

Het Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI) is een digitaal pakket met hulpmiddelen, rekenmodellen en handleidingen waarmee dijkbeheerders de dijken controleren en verbeteren. Het doel van het BOI programma is om ervoor te zorgen dat deze hulpmiddelen de laatste kennis over het klimaat en de stijgende zeespiegel (hydraulische belastingen), en laatste kennis over keringen (faalmechanismes) bevatten.

Crisisbeheersing

In Nederland is de crisisbeheersing voor waterveiligheid verankerd in de Waterwet en de Wet veiligheidsregio's, waarbij de verantwoordelijkheid is verdeeld tussen de operationele waterbeheerders en de algemene keten voor crisisbeheersing. Bij een dreigende crisis deelt het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) metingen en verwachtingen met de 25 veiligheidsregio's die verantwoordelijk zijn voor de openbare orde, opschaling, evacuatieplannen en de daadwerkelijke rampenbestrijding in de regio.

Wat je zelf kan doen

Ook zelf kan je bijdragen aan een waterveilig Nederland. Wees goed voorbereid als het water komt. Op de website Overstroomik.nl kun je zien hoe hoog het water in jouw buurt kan stijgen en wat de veiligste vluchtroutes zijn. Denk na over wat er in jouw geval dan allemaal onder water komt te staan. Daarnaast helpt het om vooraf een noodpakket samen te stellen met o.a. drinkwater, houdbaar voedsel, een radio op batterijen en een zaklamp. Waterbewustzijn redt levens!