Maatregelen Hoge Zandgronden

Binnen het nationaal Deltaprogramma is in de afgelopen jaren al veel bereikt wat betreft het aanpakken van de opgaven op de Hoge Zandgronden. Voor de komende jaren staan er ook nieuwe projecten op de agenda.

De maatregelen voor de Hoge Zandgronden zijn in detail uitgewerkt in de Deltaplannen voor Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie.

Mijlpalen 2015-2021

De afgelopen jaren zijn er binnen het Deltaprogramma tal van maatregelen uitgevoerd op de Hoge Zandgronden. Een greep uit de mijlpalen:

  • De afgelopen zes jaar hebben provincies, waterschappen, gemeenten en andere partners meer dan 300 projecten uitgevoerd op de Hoge Zandgronden Zuid en Oost om de grondwatervoorraad te vergroten en het watergebruik te beperken. 
  • Rijkswaterstaat heeft de capaciteit van de Noordervaart op orde gebracht voor waterinlaat naar het Brabants en Limburgse kanalenstelsel. De waterschappen hebben het achterliggende regionale watersysteem verbeterd, zodat het aangevoerde water de ‘haarvaten’ kan bereiken.
  • In het droge jaar 2018 ontstond grootschalige schade aan natuur, historisch groen en landbouwgewassen op de Hoge Zandgronden. De uitgevoerde maatregelen bleken echter wel effectief te zijn. Vooral de vele kleinschalige maatregelen in natuurgebieden (zoals het dempen van sloten) en in het omliggende landbouwgebied (zoals peilgestuurd draineren, waterconservering in boerensloten en beekherstel) zijn een eerste stap naar systeemherstel. Zonder deze maatregelen zou de schade nog groter zijn geweest.

Plannen 2022-2027

De komende zes jaar staan er verschillende projecten en activiteiten op de agenda om de strategie voor de Hoge Zandgronden uit te voeren. De afgelopen jaren lag het accent op het benutten van kansen en ‘geen-spijtmaatregelen’. De komende periode staat in het teken van het uitbreiden en verder verbinden van maatregelen.

De maatregelen voor de komende jaren bestaat onder meer uit:

  • flexibel peilbeheer in het hoofdwatersysteem van de regionale waterbeheerders;  
  • beekherstel en herprofilering van leggerwaterlopen; 
  • regelbare- en onderwaterdrainage; 
  • verminderen van lokale ontwatering en waterafvoer; 
  • afkoppelen verhard oppervlak naar bergings- of infiltratievoorziening; 
  • verbeteren bodemstructuur; 
  • gerichte watergeefsystemen;  
  • bedrijfsgerichte stimuleringsplannen; 
  • aanpassing grondgebruik: functie veranderen in ruimte voor water;  
  • gebiedsgericht werken aan het vasthouden van zoetwater en/of het zuinig omgaan met water met alle belanghebbenden; 
  • naaldbos omzetten in heide of loofbos. 

Het vasthouden van water in de bodem en waterlopen op de Hoge Zandgronden helpt tegen droogte en wateroverlast en bevordert de waterkwaliteit. Dit gebeurt in nauw overleg met betrokken partners. Ook is er afstemming met andere opgaven, zoals de energietransitie, de agrarische transitie, het omgevingsbeleid en opgaven voor economie, leefbaarheid en gezondheid. 

De maatregelen krijgen per gebied een passende uitwerking op de hoge zandgronden in Zuid, Oost- en Noord-Nederland.

Kennis en onderzoek

Het onderzoek wat betreft de Hoge Zandgronden in de periode 2022-2027 staat in de Kennisagenda van het Deltaprogramma. De regio’s Zuid en Oost werken aan deze vragen in het kennisprogramma TKI-KLIMAP (het vervolg van Lumbricus, het onderzoeksprogramma voor een klimaatrobuust bodem- en watersysteem). De regio’s Zuid en Oost gaan de KNMI-scenario’s en de nationale knelpuntenanalyse vertalen naar de regio Hoge Zandgronden.