Maatregelen IJsselmeergebied

Deltaplannen voor Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie omvatten tal van maatregelen en projecten die specifiek betrekking hebben op het IJsselmeergebied.

Mijlpalen

De afgelopen jaren zijn veel maatregelen uitgevoerd in het IJsselmeergebied. Een aantal mijlpalen:  

• Bestuursovereenkomst Waterverdeling regio IJsselmeergebied (2022): de overeenkomst tussen 16 partijen (Rijk, provincies en waterschappen) bevat een bestuurlijk geborgde, regionale uitwerking van de verdringingsreeks en afspraken over de waterverdeling van water uit het IJsselmeergebied bij (dreigend) watertekort. Hieruit is in 2023 het Beleidskader nieuwe watervragers IJsselmeergebied voortgekomen.
• De afgelopen jaren zijn verschillende bouwstenen afgerond die inzicht geven in de interactie tussen het IJsselmeergebied en de omliggende regio. Het onderzoek Waterveiligheidsperspectief IJsselmeergebied (fase 1) wees uit dat een hoger winterpeil in de meren impact heeft op de omliggende afwaterende gebieden. De Gevoeligheidsanalyse naar beleidskeuzes rondom de toekomstige watervraag van het IJsselmeergebied gaf cruciaal inzicht in de relatie tussen de zoetwatervoorraad in de meren en de keuzen die te maken zijn in de zoet waterregio’s Noord-, West- en Oost-Nederland.
• Onderzoek Natuur, peilbeheer en klimaatverandering in het IJsselmeergebied (2025): Natuur en peilbeheer zijn in het IJsselmeergebied sterk met elkaar verbonden en worden allebei beïnvloed door klimaatverandering. Dit onderzoek geeft inzicht in de kwetsbaarheden en kansen van aanpassingen in peilbeheer voor natuur. Het schetst ook dilemma’s, bijvoorbeeld tussen het belang van een natuurlijker peilverloop voor robuustere ecosystemen, terwijl specifieke natuurwaarden negatief beïnvloed worden door een hoger peil.
• Vergroten waterafvoer IJsselmeer: in 2024 zijn zes pompen geplaatst op de Afsluitdijk. Deze vormen samen het grootste gemaal in Europa. Ook zijn twee nieuwe spui sluizen in de Afsluitdijk gerealiseerd. Eind 2026 zijn de nieuwe pompen en spuisluizen operationeel. De pompen zullen ook worden gebruikt om verzilting tegen te gaan.
• In het IJsselmeergebied wordt verbinding gezocht tussen water- en ruimtelijke opgaven. 25 partners ondertekenden daartoe in 2024 de overeenkomst samenwerking IJsselmeergebied. Ruimte- en waterprofessionals buigen zich over provincie-overstijgende ruimtelijke vraagstukken in relatie tot waterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid. Het IJsselmeerkompas, ontwikkeld in opdracht van het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied, helpt om tot goed afgewogen en integrale adviezen te komen. Het is toegepast op twee buitendijkse gebieden bij Lemmer en de Makkumerwaard, waarmee opties voor de herijking concreet handen en voeten kregen.

Plannen 2025-2026

De komende jaren staan verschillende projecten en activiteiten op de agenda voor de uitvoering van de Deltabeslissing en de strategie voor het IJsselmeergebied. Enkele bijzonderheden en verwachtte mijlpalen voor de periode in en na 2026 zijn:

• In 2026 wordt de versterkte Afsluitdijk opgeleverd. De versterkte dijk heeft een grotere spuicapaciteit en nieuwe pompcapaciteit.  Rond 2045 is een verdere vergroting van de afvoercapaciteit op de Afsluitdijk nodig. Daarnaast zijn de bestaande spuisluizen aan vervanging toe.
• In de komende jaren wordt onderzoek gedaan naar het vergroten van de bandbreedte van het zomerpeil naar 50 cm, en een mogelijke stijging van het gemiddelde winterpeil in het IJsselmeergebied.
• De afgelopen jaren zijn in het regionale systeem maatregelen genomen zoals beekherstel en anticiperen op droogte in het regionaal peilbeheer. De komende jaren wordt verder gewerkt aan het vasthouden van water en verminderen van gebruik. Maatregelen gaan bijvoorbeeld over het vasthouden van water in veengebieden, en beperken van beregening en doorspoelen van verzilting.
• De regio blijft inzetten op waterbewustzijn en waterbesparing bij de gebruikers.  
• In het kader van de Programmatische Aanpak Grote Wateren worden inrichtingsmaatregelen uitgevoerd om ecologische waarden te herstellen of ontwikkelen, in afstemming met de maatregelen uit het Deltaprogramma.  

Integraliteit

• Alle partijen pakken de drie opgaven van het Deltaprogramma in samenhang aan en waar mogelijk in verbinding met andere thema’s, zoals klimaatmitigatie, circulaire economie en andere transities. 
• Aanvullend heeft het Platform IJsselmeergebied een methodiek ontwikkeld om initiatieven die de doelen van het IJsselmeergebied raken voor het gebied als geheel te kunnen beoordelen: het IJsselmeerkompas. Dit kompas wordt ook toegepast voor vraagstukken in het Deltaprogramma.